Ελληνικά · Read in English →

Η Ορθόδοξη σωτηριολογία μέσα από την σκοπιά της Ευαγγελικής θεολογίας

Τέσσερις ομιλίες, 2 ώρες 32 λεπτά: το πρόβλημα στο οποίο απαντά η σωτηρία, το νόημα του Σταυρού, η θέωση, και πώς σωζόμαστε.

Τι σημαίνει η σωτηρία στην ορθόδοξη θεολογία — και πώς φαίνεται από την ευαγγελική σκοπιά; Η σειρά τεσσάρων ομιλιών, παραγωγή της Επιτροπής Κατάρτισης της Ευαγγελικής Εκκλησίας της Ελλάδος, πιάνει το ερώτημα ομιλία προς ομιλία: πρώτα το πρόβλημα στο οποίο απαντά η σωτηρία, μετά το νόημα του Σταυρού, μετά τη θέωση — τον σκοπό της σωτηρίας — και τέλος πώς, λοιπόν, σωζόμαστε.

Ομιλητής είναι ο αιδεσ. Γιώτης Κανταρτζής, ποιμένας της Α΄ Ευαγγελικής Εκκλησίας Αθηνών. Κάθε ομιλία συνοδεύεται από τα κύρια σημεία της, με χρονοσήμανση που οδηγεί στο αντίστοιχο σημείο του βίντεο.

1. Το πρόβλημα με το πρόβλημα (Η ανάγκη της σωτηρίας) — 39:52

The problem with the problem (The need for salvation)

Δείτε το στο YouTube →

Κύρια σημεία

1. 02:57 — Η βασική, γενεσιουργός διαφορά ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση είναι η διαφορετική αντίληψη για το τι συνέβη στην πτώση· αν διαφωνούμε για το πρόβλημα, θα διαφωνούμε και για το τι είναι η σωτηρία και πώς τη βιώνουμε.
2. 04:27 — Ο Λούθηρος, απαντώντας στον Έρασμο με το «Περί δούλης θελήσεως» (De servo arbitrio), του αναγνώρισε ότι μόνος αυτός εντόπισε το κρίσιμο σημείο της αντιπαράθεσης: το πώς αντιλαμβανόμαστε τις συνέπειες της πτώσης — για τον Έρασμο ο άνθρωπος παραμένει ελεύθερος, για τον Λούθηρο η πτώση είναι πλήρης εξαχρείωση και η μόνη ελπίδα είναι η παρέμβαση της θείας χάρης.
3. 08:50 — Η ευαγγελική θέση, όπως διατυπώνεται στην Ομολογία Πίστεως της Ευαγγελικής Εκκλησίας της Ελλάδος: ο άνθρωπος πλάστηκε αθώος, επέλεξε το κακό, διακόπηκε η σχέση του με τον Θεό και υπήχθη στην εξουσία της αμαρτίας, τιμωρία της οποίας είναι ο αιώνιος θάνατος· όλοι γεννιούνται με πονηρή φύση και, ως παραβάτες, δεν μπορούν να σωθούν παρά μόνο δια της χάρης του Θεού.
4. 11:27 — Η διαφορά φαίνεται και στην ορολογία: η Δύση μιλά για «αρχέγονο αμάρτημα» (original sin) — αυτό που έγινε στην Εδέμ μας αφορά άμεσα, είναι δικό μας· η Ανατολή μιλά για «προπατορικό αμάρτημα», που διαχωρίζει το αμάρτημα των προπατόρων από εμάς — εμείς καρπωνόμαστε μόνο τις συνέπειες: τη φθορά, τον θάνατο, τη θνητότητα.
5. 16:07 — Ο Νίκος Ματσούκας («Το πρόβλημα του κακού»): στην ορθόδοξη θεολογία η αμαρτία δεν ερμηνεύεται ηθικά και νομικά· προκύπτει από ανταρσία του ανθρώπου, από ύβρη αυτεξούσια που επιδιώκει την ισοθεΐα — διάρρηξη των σχέσεων, απώλεια της θεωτικής ενέργειας, συσκότιση του νου, ματαίωση της δυναμικής πορείας από το κατ' εικόνα προς το καθ' ομοίωσιν.
6. 19:28 — Η πτώση δεν είναι ξεπεσμός από μια θέση, αλλά η μη εκπλήρωση της κλήσης του ανθρώπου: την εικόνα την έχει, το καθ' ομοίωσιν — η θέωση — είναι στόχος προς επίτευξη· ο άνθρωπος «σκόνταψε» και έχασε ένα μελλοντικό αγαθό, ένα είδος λιποταξίας. Ο θάνατος δεν είναι ποινή που επιβάλλει ο Θεός, αλλά «εισβολή», φυσική συνέπεια της απομάκρυνσης από τον Θεό που είναι η ζωή — όπως στην εικόνα του Ειρηναίου, ο άνθρωπος είναι ένα ανώριμο παιδί και ο Θεός ο πατέρας που περιθάλπει το άρρωστο παιδί του αντί να το τιμωρήσει.
7. 22:41 — Δύο μοντέλα σωτηρίας (από τον Χάρνακ): η Δύση έχει τρία στάδια — δημιουργία, πτώση, απολύτρωση — ενώ η Ανατολή δύο — δημιουργία και ανύψωση προς τη θέωση. Ο Κάλιστος Ware: η εικόνα δηλώνει την ελεύθερη βούληση, τη λογική και την ηθική ευθύνη, ενώ το καθ' ομοίωσιν δεν είναι χάρισμα που κατέχουμε εξαρχής, αλλά στόχος που επιτυγχάνεται βαθμιαία — διάκριση που, όπως σημειώνει ο ομιλητής, δεν μπορεί να στηριχθεί ερμηνευτικά στη Γένεση.
8. 31:57 — Κλείνοντας, ο ομιλητής κρατά δύο θετικά από τον διάλογο — την κεντρική σημασία της εικόνας του Θεού και την έμφαση στη φιλανθρωπία του Θεού (Ιωάννης 3:16: ο Θεός «τόσο πολύ αγάπησε», όχι «οργίστηκε») — αλλά αντιτείνει ότι, αν ο θάνατος ήταν η αυτόματη συνέπεια της απομάκρυνσης από τον Θεό, ο διάβολος, απομακρυσμένος 100%, δεν θα ζούσε ακόμη· και η βιβλική μαρτυρία (Ρωμαίους 5:15, 16, 18: παράπτωμα, κρίμα, κατάκριμα) δεν μπορεί να παρακαμφθεί, ενώ η θεολογία πρέπει να ξεκινά από τον σταυρό — αν ο άνθρωπος απλώς σκόνταψε, θα αρκούσε η ενανθρώπηση, ο σταυρός όμως είναι θάνατος καταδίκης.

Γραφικές αναφορές: Γένεση 3 · Ιωάννης 3:16 · Ρωμαίους 5:15, 16, 18

2. Θυσία ή Θρίαμβος (Το νόημα του Σταυρού) — 41:46

Sacrifice or Triumph (The meaning of the Cross)

Δείτε το στο YouTube →

Κύρια σημεία

1. 00:30 — Ανακεφαλαίωση: στη Δύση (διαμαρτυρόμενοι και ρωμαιοκαθολικοί, κληρονόμοι του Αυγουστίνου) η αμαρτία γίνεται αντιληπτή ως ενοχή — βάρος, ποινή, χρέος που πρέπει να πληρωθεί· στην Ανατολή το κεντρικό πρόβλημα είναι η θνητότητα, η φυσική συνέπεια της απομάκρυνσης από τον Θεό που είναι η ζωή. Γι' αυτό και ο σταυρός γίνεται αντιληπτός διαφορετικά, επειδή το πρόβλημα που καλείται να λύσει είναι διαφορετικό.
2. 03:57 — Η διαμαρτυρόμενη θέση, όπως φαίνεται στην υμνογραφία (αγάπη και ευσπλαχνία, εξιλέωση, η ποινή που πλήρωσε ο Χριστός αντί για εμάς) και στο 10ο άρθρο της Ομολογίας Πίστεως: ο Χριστός εξεπλήρωσε πάσα δικαιοσύνη, προσέφερε εαυτόν πλήρη θυσία επί του σταυρού, ικανοποίησε τη θεία δικαιοσύνη, έκανε ιλασμό υπέρ των αμαρτιών όλου του κόσμου και μας διήλλαξε προς τον Πατέρα — ο σταυρός προσφέρει συγχώρηση και συμφιλίωση.
3. 09:18 — Η ορθόδοξη θέση: ο σταυρός ως θρίαμβος και νίκη πάνω στον θάνατο — το αναστάσιμο τροπάριο «Χριστός ανέστη εκ νεκρών, θανάτῳ θάνατον πατήσας, και τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος». Ο Κάλιστος Ware: σταύρωση και ανάσταση δεν χωρίζονται, είναι μία και μοναδική πράξη· ο Γολγοθάς θεωρείται πάντοτε υπό το φως του κενού μνημείου· ο σταυρός είναι το έμβλημα της νίκης και ο Χριστός ο νικητής βασιλιάς που θριαμβεύει ακριβώς με τη σταύρωσή του.
4. 13:26 — Ο Ιωάννης Meyendorff («Βυζαντινή Θεολογία»): η βυζαντινή θεολογία δεν ανέπτυξε σημαντικά την παύλεια διδασκαλία περί δικαιώσεως (Ρωμαίους, Γαλάτες)· οι Έλληνες Πατέρες δεν θεώρησαν κεντρική την ιδέα της λύτρωσης διά της αντικαταστάσεως, αλλά κατανοούν τον σταυρό στο ευρύτερο πλαίσιο της νίκης επί του θανάτου και του αγιασμού — κατά τον Γρηγόριο Ναζιανζηνό, «χρειαζόμασταν έναν Θεό ο οποίος έλαβε σάρκα και πέθανε, έτσι ώστε να ζήσουμε».
5. 16:01 — Η ευαγγελική αντίρρηση δεν αφορά αυτό που η Ορθοδοξία καταφάσκει — η νίκη επί του θανάτου είναι αληθινή — αλλά αυτό που αφήνει έξω: την αντικαταστατική θυσία, την ποινή που πληρώνεται, το χρέος που εξοφλείται. Αν το πρόβλημα ήταν μόνο η θνητότητα, θα αρκούσε οποιοσδήποτε θάνατος — γιατί όμως αυτός ο συγκεκριμένος θάνατος, με ποινική και νομική διάσταση — και μάλιστα, για πολλούς ορθοδόξους θεολόγους το κεντρικό σωτηριολογικό γεγονός είναι η ενανθρώπηση, αφού στο βιβλίο του Ματσούκα για το κακό (~300 σελίδες) ο σταυρός αναφέρεται μία ή δύο φορές, περιστασιακά.
6. 19:21 — Η αγάπη προηγείται: Ιωάννης 3:16 — «τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο»· αν το πρώτο που έρχεται στο μυαλό για τον σταυρό είναι η οργή, κάτι χάνεται. Αλλά η αγάπη περιέχει αγιότητα και η αγιότητα εκφράζεται με οργή (Ιωάννης 3:36: «η οργή του Θεού μένει επ' αυτόν»)· το ποτήρι της Γεθσημανής είναι το ποτήρι της κρίσης του Θεού στην Παλαιά Διαθήκη, που ο Χριστός το πίνει στον σταυρό (βλ. Β΄ Κορινθίους 5:21).
7. 24:57 — Ρωμαίους 3:25–26: ο Θεός όρισε τον Χριστό ιλαστήριο δια της πίστεως, δείχνοντας ότι είναι και δίκαιος και δικαιών τον πιστεύοντα — η δικαιοσύνη είναι μέρος του χαρακτήρα του Θεού, όχι απρόσωπη αρχή. Α΄ Πέτρου 3:18 («δίκαιος υπέρ αδίκων») και Ιωάννης 11 (ο Καϊάφας: συμφέρει να πεθάνει ένας άνθρωπος υπέρ του λαού — ο ευαγγελιστής σχολιάζει ότι προφήτευσε) διατυπώνουν καθαρά την αντικατάσταση.
8. 33:57 — Και το ένα και το άλλο, όχι ή το ένα ή το άλλο: Κολοσσαείς 2:13–15 — ο Θεός συγχώρησε τα παραπτώματα, κατήργησε το χειρόγραφο καρφώνοντάς το στον σταυρό, και αφαιρώντας τη δύναμη των αρχών και εξουσιών τις διαπόμπευσε στον θρίαμβό του. Εβραίους 2:14–18 — δια του θανάτου ο Χριστός κατήργησε τον έχοντα το κράτος του θανάτου, τον διάβολο, και ελευθέρωσε όσους ο φόβος του θανάτου τους κρατούσε δούλους· ο σταυρός είναι θρίαμβος (Christus Victor) και θυσία μαζί — και είναι ο τριαδικός Θεός που ενεργεί, όχι ένας παθητικός Πατέρας που πρέπει να εξευμενιστεί (Τζον Στοτ).

Γραφικές αναφορές: Γαλάτες 3:13 · Ιωάννης 3:16 · Ιωάννης 3:36 · Β΄ Κορινθίους 5:19, 21 · Ρωμαίους 3:25–26 · Α΄ Πέτρου 3:18 · Ιωάννης 11:49–52 · Ησαΐας 53 · Κολοσσαείς 2:13–15 · Εβραίους 2:14–18 · Ματθαίος 26:39

3. Η θέωση (Ο Σκοπός της Σωτηρίας) — 30:17

Theosis (The purpose of salvation)

Δείτε το στο YouTube →

Κύρια σημεία

1. 01:27 — Για την ορθόδοξη θεολογία το κεντρικό στοιχείο με το οποίο περιγράφεται η εμπειρία της σωτηρίας είναι η θέωση — όπως στη διαμαρτυρόμενη θεολογία κεντρική είναι η δικαίωση. Ο Νόρμαν Ράσελ δείχνει ότι δεν εννοούν όλοι το ίδιο με τον όρο αυτό — ορθόδοξοι και Πατέρες — γι' αυτό χρειάζεται να διευκρινίσουμε για ποια θέωση μιλούμε.
2. 03:52 — Η θέωση ως ηθική τελείωση: μοιάζουμε όλο και περισσότερο με τον Θεό· η κεντρική έννοια εδώ είναι η μίμηση.
3. 04:26 — Η θέωση ως οντολογική αλλαγή: «να υπάρξει με τον τρόπο του ακτίστου» (Χρήστος Γιανναράς) — «καλή αλλοίωση» κατά τον Ματσούκα. Μαζί της, ο ρεαλισμός της μετοχής: ο άνθρωπος μετέχει στον Θεό με πραγματικό τρόπο — εδώ η κεντρική έννοια είναι η μέθεξη, όχι η μίμηση.
4. 07:27 — Η διάκριση ουσίας και ενεργειών του Θεού (κυρίως με τον Γρηγόριο Παλαμά, 14ος αιώνας) καθιστά δυνατή τη μέθεξη: ο άνθρωπος δεν μετέχει ποτέ στην ουσία του Θεού — άρα δεν μιλούμε για πανθεϊσμό — αλλά στις άκτιστες ενέργειές του, που είναι η πραγματική εκδήλωση του Θεού. Ο ησυχαστικός τρόπος: στις ησυχαστικές έριδες του 14ου αιώνα στο Άγιον Όρος, μοναχοί μαρτυρούν ότι βλέπουν ένα φως στην προσευχή — αν είναι άκτιστο φως, έχουμε πραγματική μέθεξη, θεωτική εμπειρία.
5. 09:52 — Μήπως μιλούμε για τα ίδια πράγματα με άλλες λέξεις; Η απάντηση είναι ναι και όχι: κάποια στοιχεία οι ευαγγελικοί τα καταφάσκουν 100%, με διαφορετική ορολογία· υπάρχουν όμως και σημεία διαφωνίας, και κυρίως το ερώτημα πώς φτάνει κανείς σε αυτές τις εμπειρίες. Η θέωση ανήκει σε ένα ευρύτερο θεολογικό μωσαϊκό — δεν μπορεί να αποκοπεί και να χρησιμοποιηθεί μόνη της.
6. 12:11 — Το «ναι»: η θέωση ως ηθική τελείωση είναι σχεδόν συνώνυμη με αυτό που οι ευαγγελικοί ονομάζουν αγιασμό — μια διαρκή πορεία ομοίωσης με τον Θεό· με την προσοχή ότι στην ορθόδοξη θεολογία η θέωση/αγιασμός είναι συνώνυμη με τη σωτηρία. Η ένωση με τον Χριστό είναι κεντρική και για τον Καλβίνο (και τον Λούθηρο): Φιλιππησίους 3:8–10 — «να βρεθώ εν αυτώ», να γνωρίσω τον Χριστό και τη δύναμη της αναστάσεώς του — η δικαίωση και η ένωση στέκονται δίπλα-δίπλα.
7. 16:57 — Η οντολογική αλλαγή είναι εμπειρία που ανήκει στη βιβλική αντίληψη της σωτηρίας — Ρωμαίους 8:30 («όσους εδικαίωσε, τούτους και εδόξασε») και Φιλιππησίους 3:20–21 (ο Χριστός θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας σύμμορφο με το σώμα της δόξης του) — αλλά διαφωνούμε στο πώς και στο πότε γίνεται. Το δυσκολότερο σημείο είναι η ησυχαστική θέα του ακτίστου φωτός: είναι αυτό που η Γραφή παρουσιάζει ως εμπειρία του πιστού; Στη Μεταμόρφωση ο λόγος του Θεού είναι κεντρικός (Μωυσής, Ηλίας, η φωνή από τον ουρανό) — δεν είναι κάτι να προσπεραστεί, αλλά το ίδιο το μονοπάτι· και ο Παύλος δεν αναζήτησε την εμπειρία της Δαμασκού — του ήρθε.
8. 24:57 — Σε ομιλία του Ράσελ στην Αθήνα, ένας επίσκοπος ρώτησε πώς μπορεί να ζήσει την ασκητική πορεία προς τη θέωση ένας απλός άνθρωπος — παντρεμένος, με τρία παιδιά, δουλειά και χρέη — και η απάντηση ήταν ένα χαμόγελο αμηχανίας· ο Ware δίνει απλούστερη απάντηση στο «πώς μπορώ να γίνω Θεός»: «πήγαινε στην εκκλησία, λάβε τα μυστήρια, προσευχήσου, διάβαζε τα Ευαγγέλια, ακολούθα τις εντολές» — «κάνε ό,τι μπορείς, και έχει ο Θεός». Ο ομιλητής κλείνει θετικά: η δικαίωση είναι το αναγκαίο μέσο, η γέφυρα — ο σκοπός όμως είναι η απόλαυση της ενώσεώς μας με τον Χριστό, που είναι η πεμπτουσία της σωτηρίας.

Γραφικές αναφορές: Ματθαίος 5:48 · Α΄ Πέτρου 1:15–16 · Φιλιππησίους 3:8–10 · Ρωμαίους 8:30 · Φιλιππησίους 3:20–21 · Γαλάτες 2:20 · Ματθαίος 17 · Πράξεις 9

4. Πώς, λοιπόν, σωζόμαστε; — 40:08

How, then, are we saved?

Δείτε το στο YouTube →

Κύρια σημεία

1. 00:02 — Το ερώτημα του τελευταίου μαθήματος: πώς σωζόμαστε; — με οδηγό το βιβλιαράκι του Κάλιστου Ware «Πώς σωζόμαστε». Στην ερώτηση «είστε σωσμένος;», ο Ware απάντησε: «ελπίζω, με τη χάρη του Θεού, να σωθώ· βρίσκομαι στη διαδικασία της σωτηρίας» — στην ορθόδοξη θεολογία η σωτηρία είναι διαδικασία, που ολοκληρώνεται μόνο στο τέλος της πορείας (το μοντέλο των δύο σταδίων).
2. 05:31 — Τρία βασικά σημεία διαφοράς με τη διαμαρτυρόμενη αντίληψη: (α) η λογική της συνεργίας έναντι του παραδόξου της χάρης· (β) ο υψηλός ρεαλισμός της μυστηριακής ζωής· (γ) η έλλειψη βεβαιότητας.
3. 06:34 — Συνέργεια: ο Νικόλαος Καβάσιλας (14ος αι.) στις θεομητορικές ομιλίες του παρουσιάζει την Παρθένο να πραγματοποιεί μέσα της και να προσφέρει στον Θεό όσα προσέλκυσαν τον Δημιουργό — άσπιλη ζωή, παναγνότητα — ώστε ήταν δίκαιο να γίνει μητέρα του Κυρίου· ο Λόσκι αρνείται την αξιομισθία (η σωτηρία παραμένει δωρεά), αλλά κατά τον ομιλητή οι γραμμές γίνονται θολές. Αντίθετα, ο Λούθηρος (υπόμνημα στο Μεγαλυνάριο, Λουκάς 1) βλέπει τη Μαρία ως σκεύος εκλογής ακριβώς λόγω της αναξιότητάς της: ο Θεός «δεν ανακαλύπτει, αλλά δημιουργεί αυτό που του είναι αγαπητό σε εμάς» (Διαμάχη της Χαϊδελβέργης).
4. 13:27 — Μυστηριακός ρεαλισμός: στον Καβάσιλα («Περί της εν Χριστώ ζωής») η ένωση με τον Χριστό πραγματώνεται δια των μυστηρίων — το βάπτισμα δίνει την ύπαρξη κατά Χριστόν (αναγέννηση), το χρίσμα με το μύρο τελειοποιεί τον νεογέννητο δίνοντας την ενέργεια προς ζωή, η θεία ευχαριστία συντηρεί τη ζωή αυτή. Λείπει η υπαρξιακή διάσταση της πίστης — τα μυστήρια τρέφουν την πίστη και είναι μέσα χάριτος, αλλά δεν μας εντάσσουν από μόνα τους στη ζωή του Θεού· και η αποκλειστική εκκλησιολογία συνεπάγεται ότι δεν υπάρχει σωτηρία έξω από την Ορθόδοξη Εκκλησία.
5. 21:56 — Έλλειψη βεβαιότητας: για τους ευαγγελικούς η βεβαιότητα είναι κεντρική (διαφορετική από την ασφάλεια — αν μπορεί κανείς να χάσει τη σωτηρία του, όπου διαφωνούν)· στην Ορθοδοξία η σωτηρία ως διαδικασία σημαίνει ότι κανείς δεν μπορεί να πει «σώθηκα» — ο Ware γράφει ότι ελάχιστοι έχουν θεωθεί σε αυτή τη ζωή. Η δικαίωση είναι περιφερειακή στην ορθόδοξη θεολογία: στο έργο του Ware «Η Ορθόδοξη Εκκλησία» δεν υπάρχει ούτε μία αναφορά στη δικαίωση.
6. 27:23 — Η ανακάλυψη του Λούθηρου διαβάζοντας τους Ρωμαίους: η δικαιοσύνη του Θεού δεν είναι η δικαιοσύνη που απαιτεί ο Θεός, αλλά δικαιοσύνη ως δώρο που λαμβάνεται δια της πίστεως — «σαν να άνοιξαν οι πύλες του ουρανού»· χωρίς αυτή τη γλώσσα χάνεται το βίωμα της βεβαιότητας. Λείπει η διάκριση δικαίωσης και αγιασμού: «τρέχω για να κερδίσω αυτό για το οποίο ήδη έχω κερδηθεί» (Φιλιππησίους 3:12) — όπως ο άσωτος υιός είναι γιος από τη στιγμή που τον αγκαλιάζει ο πατέρας, αν και πρέπει να ξαναμάθει να ζει ως γιος.
7. 33:27 — Ο Ware: «παραμένω μεταξύ ελπίδας και φόβου, μέχρι την ύστατη στιγμή του θανάτου» — η σειρά διαφέρει: στον Ware το έργο του Χριστού είναι τέλειο, εγώ όμως είμαι ατελής, άρα δεν μπορώ να έχω βεβαιότητα· στη διαμαρτυρόμενη θεολογία εγώ είμαι ατελής, το έργο του Θεού όμως είναι τέλειο, άρα στηριγμένος σε αυτό μπορώ να έχω βεβαιότητα. Φιλιππησίους 2:12–13: «μετά φόβου και τρόμου κατεργάζεσθε την εαυτών σωτηρίαν· ο Θεός γαρ εστιν ο ενεργών εν υμίν» — εργάζομαι επειδή ο Θεός ήδη εργάζεται μέσα μου.
8. 36:27 — Κλείνοντας: η προσευχή του Ιησού («Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλόν») εκφράζει τη μετάνοια και τη συντριβή — λείπει όμως η στιγμή να πούμε «ευχαριστώ, γιατί ελεήθηκα». Ο Παύλος (Α΄ Τιμόθεον 1:12–16): «χάριν έχω τω ενδυναμώσαντί με Χριστώ Ιησού... τον πρότερον όντα βλάσφημον και διώκτην και υβριστήν, αλλ' ηλεήθην... Χριστός Ιησούς ήλθεν εις τον κόσμον αμαρτωλούς σώσαι, ων πρώτος ειμι εγώ· αλλά δια τούτο ηλεήθην» — κάποια στιγμή ο πιστός πρέπει να μπορεί να πει: «Κύριε ελέησον — αλλά δόξα στο όνομά σου, γιατί ελεήθηκα».

Γραφικές αναφορές: Λουκάς 1:46–55 · Φιλιππησίους 3:12 · Φιλιππησίους 2:12–13 · Α΄ Τιμόθεον 1:12–16 · Ρωμαίους 1:17 · Λουκάς 15:11–32 · Πράξεις 17:28

Η σειρά στο YouTube

Ολόκληρη η λίστα αναπαραγωγής: Η Ορθόδοξη σωτηριολογία μέσα από την σκοπιά της Ευαγγελικής θεολογίας (4 ομιλίες) →

e-ekklisia — ο επίσημος διαδικτυακός τόπος κηρυγμάτων της Ευαγγελικής Εκκλησίας της Ελλάδος →