EkklisiaAI for the ΑΩ

Ελληνικά · Read in English →

Εκκλησιολογία

Εννέα ομιλίες, 7 ώρες: τι είναι η Εκκλησία, τα χαρακτηριστικά και η αποστολή της, τα μυστήρια, το βάπτισμα και το δείπνο του Κυρίου, η τάξη και η ηγεσία της, οι διαφορές μεταξύ εκκλησιών και ο δρόμος προς την ενότητα.

Τι είναι η Εκκλησία — και πώς ζει, διοικείται και ενώνεται; Η σειρά εννέα ομιλιών, παραγωγή της Επιτροπής Κατάρτισης της Ευαγγελικής Εκκλησίας της Ελλάδος, πιάνει το ερώτημα ομιλία προς ομιλία: τι είναι η Εκκλησία, ποια είναι τα χαρακτηριστικά της, ποια η αποστολή της, τι είναι τα μυστήρια και οι τελετές, το βάπτισμα, το δείπνο του Κυρίου, η τάξη, η ηγεσία και οι λειτουργοί της, οι διαφορές μεταξύ εκκλησιών, και ο δρόμος προς την εκκλησιαστική ενότητα.

Ομιλητής είναι ο Σωτήρης Μπούκης. Κάθε ομιλία συνοδεύεται από τα κύρια σημεία της, με χρονοσήμανση που οδηγεί στο αντίστοιχο σημείο του βίντεο.

1. Τι είναι η εκκλησία; — 22:10

What is the church?

Δείτε το στο YouTube →

Κύρια σημεία

  1. 00:01 — Η εκκλησιολογία είναι το κομμάτι της συστηματικής θεολογίας που μελετά τι είναι η Εκκλησία, ποια είναι η φύση και η αποστολή της — όπως η πνευματολογία μελετά το Άγιο Πνεύμα και η χριστολογία το πρόσωπο και το έργο του Χριστού· η σειρά ξεκινά από το πιο βασικό ερώτημα: τι είναι η Εκκλησία και πώς μπορούμε να την ορίσουμε.
  2. 00:57 — Ο όρος «εκκλησία» έρχεται από το «ἐκ» και «καλέω» και σήμαινε στην αρχαία Ελλάδα τη σύναξη του δήμου, το σημείο όπου όλος ο λαός συναθροιζόταν για να πάρει αποφάσεις· η Καινή Διαθήκη παίρνει αυτή την πολιτική και κοινωνική λέξη και ονομάζει Εκκλησία τη σύναξη όλων των πιστών που αποφάσισαν να ακολουθήσουν τον Ιησού Χριστό.
  3. 01:41 — Η Καινή Διαθήκη χρησιμοποιεί πολλές εικόνες για την Εκκλησία: η οικογένεια του Θεού (ο Θεός Πατέρας, ο Χριστός πρωτότοκος πολλών αδελφών), η νύφη του Χριστού, η πνευματική οικοδομή πάνω στον ακρογωνιαίο λίθο του Χριστού και στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών, το βασιλικό ιεράτευμα, ο λαός του Θεού, το σώμα του Χριστού και ο ναός του Αγίου Πνεύματος· οι τρεις τελευταίες εικόνες δείχνουν την Εκκλησία σε σχέση με τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας, και καμία εικόνα μόνη της δεν μπορεί να χωρέσει όλα όσα είναι η Εκκλησία.
  4. 04:51 — Από τη βιβλική θεολογία περνάμε στη συστηματική: δύο ευαγγελικοί ορισμοί — η Εκκλησία είναι η κοινότητα όλων των αληθινών πιστών όλων των αιώνων, και το συνολικό σώμα εκείνων που διά του θανάτου του Χριστού συμφιλιώθηκαν με τον Θεό και έλαβαν νέα ζωή, στον ουρανό και στη γη· κάθε ορισμός πρέπει να διαβάζεται και για όσα δεν λέει — λείπει π.χ. η αναφορά στο Άγιο Πνεύμα και στην Τριάδα, και λένε τι είναι η Εκκλησία, όχι τι κάνει.
  5. 07:35 — Το ερώτημα που έθεσε η Μεταρρύθμιση: τι ξεχωρίζει τη γνήσια Εκκλησία από μια απλή συνάνθρωση ή συμμελέτη; Η Αυγουσταία Ομολογία ορίζει την Εκκλησία ως τη σύναξη των αγίων στην οποία υπάρχει σωστή διδασκαλία του Ευαγγελίου και σωστή τέλεση των μυστηρίων· ο Καλβίνος, στους «Θεσμούς», προσθέτει ότι ο λόγος του Θεού πρέπει όχι μόνο να κηρύσσεται αλλά και να ακούγεται καθαρά, και τα μυστήρια να τελούνται όπως τα θεσμοθέτησε ο Χριστός — τα δύο κριτήρια είναι ο λόγος και τα μυστήρια, δηλαδή το βάπτισμα και το δείπνο του Κυρίου.
  6. 11:06 — Γι' αυτό μια συμμελέτη δεν είναι εκκλησία: δεν μπορεί να βαπτίσει ούτε να τελέσει ευχαριστία, όπως ούτε μια ιεραποστολική οργάνωση, που μπορεί να διδάσκει και να ευαγγελίζει αλλά δεν βαπτίζει ούτε τελεί δείπνο· η πανδημία μάς θύμισε ότι η Εκκλησία δεν είναι μόνο το κήρυγμα, αλλά η σύναξη, το δείπνο του Κυρίου, η κοινωνία με τους αδελφούς και η διακονία.
  7. 12:32 — Άλλες παραδόσεις δίνουν άλλους ορισμούς: η Καθολική Εκκλησία ορίζει την Εκκλησία ως τη συνεχή ενσάρκωση του Χριστού στον κόσμο — θετικό ως κάλεσμα να βλέπουν οι άλλοι τον Χριστό σε μας, προβληματικό όμως στην κυριολεκτική του εκδοχή, από όπου προέκυψαν δόγματα όπως το αλάθητο του Πάπα· στην ορθόδοξη θεολογία άλλοι λένε ότι η Εκκλησία δεν ορίζεται, μόνο βιώνεται, και άλλοι την περιγράφουν ως κοινωνία και εικόνα της Αγίας Τριάδας· οι Εκκλησίες της Πεντηκοστής την περιγράφουν ως κοινότητα του Αγίου Πνεύματος· οι μεταρρυθμισμένες Εκκλησίες — στις οποίες ανήκει και η δική μας — την ορίζουν ως κοινότητα διαθήκης, με εκκλησιολογία του λόγου και των μυστηρίων, γι' αυτό και το αποκορύφωμα της λατρείας κάθε Κυριακή είναι το κήρυγμα του Ευαγγελίου και η τέλεση του δείπνου του Κυρίου.
  8. 16:43 — Η Ομολογία Πίστεως της Εκκλησίας μας (άρθρο 21): αναγνωρίζουμε μία Αγία Καθολική και Αποστολική Εκκλησία, την αναρίθμητη ομάδα των πιστών κάθε εποχής και κάθε έθνους, ενωμένη διά του Αγίου Πνεύματος με τον Χριστό, την κεφαλή τους, ένα σώμα με κοινωνία με τον Κύριο και μεταξύ τους· η Εκκλησία επί της γης υπάρχει ως ορατή και άγια αδελφότητα όσων ομολογούν πίστη στον Ιησού Χριστό και υπακοή σε αυτόν, μαζί με τα κατηχούμενα τέκνα τους — παιδιά της διαθήκης, που χρειάζεται και τα ίδια να πιστέψουν εν χρόνω· οργανωμένη για την ομολογία, την κοινή λατρεία, την τέλεση των τελετών, την οικοδομή των πιστών και την εξάπλωση του Ευαγγελίου· και κάθε επιμέρους εκκλησία στον κόσμο που ομολογεί τον Χριστό ως Κύριο και Σωτήρα αναγνωρίζεται ως μέλος της μίας παγκόσμιας Εκκλησίας.

Γραφικές αναφορές: Πράξεις 16:31 · Οι βιβλικές εικόνες της Εκκλησίας παρουσιάζονται χωρίς συγκεκριμένες παραπομπές

Σημειώσεις:

2. Τα χαρακτηριστικά της Εκκλησίας — 48:25

The characteristics of the Church

Δείτε το στο YouTube →

Κύρια σημεία

  1. 00:00 — Η Εκκλησία είναι και τοπική και παγκόσμια: στην Καινή Διαθήκη ο όρος περιγράφει μια τοπική εκκλησία (Κόρινθος, Γαλατία, Ρώμη), το σύνολο των πιστών μιας πόλης, αλλά και την παγκόσμια Εκκλησία, τους πιστούς κάθε τόπου και κάθε εποχής· το ένα δεν νοείται χωρίς το άλλο — η τοπική εκκλησία είναι πλήρης (κήρυγμα, δείπνο του Κυρίου, διακονία, μαρτυρία), αλλά δεν είναι αυτάρκης, είναι μέλος μιας πολύ μεγαλύτερης οικογένειας, γι' αυτό και είμαστε Σύνοδος· και η παγκόσμια Εκκλησία δεν είναι κάτι αφηρημένο, αλλά γίνεται ορατή και χειροπιαστή στο πρόσωπο κάθε τοπικής εκκλησίας.
  2. 04:12 — Η διάκριση ορατής και αόρατης Εκκλησίας: η αόρατη είναι η Εκκλησία όπως τη βλέπει ο Θεός — εμείς δεν μπορούμε να ξέρουμε με βεβαιότητα ποιος από όσους έρχονται στην εκκλησία είναι όντως πιστός, ο Θεός όμως το ξέρει· η ορατή είναι αυτό που βλέπουμε, η κοινότητα. Ανάλογα με το πού δίνεται η έμφαση, αλλάζει και ο ορισμός: η προσέγγιση «από κάτω προς τα πάνω» βλέπει την Εκκλησία ως λαό του Θεού και σύναξη όπου κηρύσσεται το Ευαγγέλιο, ενώ η «από πάνω προς τα κάτω» (ορθόδοξη) ως εκεί που τελούνται τα μυστήρια και υπάρχει κοινωνία με τον επίσκοπο· τα δύο δεν αποκλείονται, αλλά η έμφαση καθορίζει πολλά στην πράξη.
  3. 06:57 — Στον οικουμενικό διάλογο αυτό φαίνεται πρακτικά: οι διαμαρτυρόμενοι τονίζουν τη δικαίωση διά πίστεως και το σωστό κήρυγμα, ενώ ορθόδοξοι και καθολικοί προσθέτουν την αμοιβαία αναγνώριση των μυστηρίων — η ευχαριστία απαιτεί αναγνωρισμένο λειτουργό σε αποστολική διαδοχή, αδιάσπαστη συνέχεια από τους αποστόλους μέχρι σήμερα· επειδή η Ευαγγελική Εκκλησία έχει μόνο πρεσβυτέρους και διακόνους και όχι επισκόπους με την ορθόδοξη έννοια, αυτό είναι ζήτημα μεγάλης προτεραιότητας για την ενότητα — και ο διάλογος ψάχνει σημεία σύγκλισης και κοινό έδαφος.
  4. 12:02 — Πότε ξεκίνησε η Εκκλησία; Η συνηθισμένη διαμαρτυρόμενη απάντηση — την ημέρα της Πεντηκοστής — αφήνει αναπάντητο τι γίνεται με τους πιστούς της Παλαιάς Διαθήκης (τον ληστή στον σταυρό, τον Αβραάμ)· η μεταρρυθμισμένη θεολογία απαντά ότι Παλαιά και Καινή Διαθήκη είναι μία ιστορία, με πρωταγωνιστή τον Χριστό ήδη από την Παλαιά Διαθήκη, και η Καινή Διαθήκη είναι η εκπλήρωση των υποσχέσεων, όχι κάτι που ξεκινά από το μηδέν. Συνδεδεμένο ερώτημα: πόσους λαούς έχει ο Θεός, έναν ή δύο; Η θεολογία των οικονομιών βλέπει την Εκκλησία ως παρένθεση — σχέδιο Β μετά την απόρριψη του Χριστού από τον Ισραήλ — κάτι προβληματικό, γιατί η Εκκλησία ήταν στην καρδιά του Θεού εξαρχής· η θεολογία της αντικατάστασης βλέπει την Εκκλησία να αντικαθιστά τον Ισραήλ, αλλά κι αυτή τις αντιμετωπίζει ως δύο διαφορετικές ιστορίες· η τρίτη προσέγγιση βλέπει την Εκκλησία ως εκπλήρωση του Ισραήλ — αυτό που ο Θεός σκόπευε ανέκαθεν, ξεκινώντας με τον Ισραήλ και ανοίγοντας τον λαό του σε όλα τα έθνη.
  5. 18:35 — Βασικά εδάφια: στην κλήση του Αβραάμ το αποκορύφωμα είναι ότι μέσα από αυτόν θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης· στην Παλαιά Διαθήκη ο Θεός εργάζεται ξανά και ξανά με τα έθνη (η έξοδος από την Αίγυπτο, η Ιεριχώ, η Ρουθ, ο Ιωνάς, ο Ελισαίος και ο Νεεμάν, ο Δανιήλ στη Βαβυλώνα, οι ψαλμοί που καλούν όλα τα έθνη να αινέσουν τον Κύριο), γι' αυτό και η εντολή «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη» δεν είναι κάτι καινούργιο· ο ίδιος ο Χριστός περιγράφεται ως ο νέος Ισραήλ που ξαναζεί την ιστορία του λαού (40 ημέρες στην έρημο αντί 40 χρόνων, 12 μαθητές αντί 12 φυλών)· στον εκατόνταρχο λέει ότι πολλοί από ανατολή και δύση θα καθίσουν με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ στο τραπέζι της βασιλείας — οι πιστοί της Παλαιάς Διαθήκης είναι κι αυτοί στη βασιλεία· στην Εφεσίους ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία και έδωσε τη ζωή του γι' αυτήν, στη Ρωμαίους ο Αβραάμ είναι πατέρας και των περιτμημένων και των απεριτμήτων, και ο Πέτρος παίρνει τα λόγια της Εξόδου για τον Ισραήλ — «εκλεκτή γενιά, βασιλικό ιεράτευμα, άγιο έθνος» — και τα λέει για την Εκκλησία.
  6. 25:03 — Εκκλησία και βασιλεία του Θεού δεν ταυτίζονται: η βασιλεία είναι ταυτόχρονα παρούσα και εσχατολογική — «ήδη αλλά όχι ακόμα» (ο Χριστός λέει ότι η βασιλεία ήρθε, και ταυτόχρονα προσευχόμαστε «ελθέτω η βασιλεία σου») — και είναι πολύ ευρύτερη από την Εκκλησία: ο Θεός εργάζεται συχνά πέρα από τα όρια που βλέπουμε εμείς· η βασιλεία δημιουργεί την Εκκλησία, και η Εκκλησία δίνει μαρτυρία για τη βασιλεία και την υπηρετεί — δεν την επεκτείνει η ίδια, ο Θεός τη φέρνει διά του Χριστού και του Αγίου Πνεύματος.
  7. 28:11 — Τα τέσσερα γνωρίσματα της Εκκλησίας από το Σύμβολο της Πίστεως — μία, αγία, καθολική, αποστολική — που δέχονται ορθόδοξοι, καθολικοί και διαμαρτυρόμενοι. Η Εκκλησία είναι μία, όπως ο Θεός είναι ένας, παρότι υπάρχουν πολλές αποχρώσεις και ομολογίες· τα ορατά όρια δεν ταυτίζονται πάντα με τα πνευματικά, γι' αυτό και η φράση του Κυπριανού Καρθαγένης «εκτός της Εκκλησίας δεν υπάρχει σωτηρία» (extra ecclesiam nulla salus) πρέπει να διαβάζεται στα συμφραζόμενά της — απευθυνόταν σε αιρετικούς που δίχαζαν την Εκκλησία, όχι σε ετερόδοξους χριστιανούς, και λέει ότι η σωστή θεολογία σε σωτηριακά ζητήματα έχει πρακτικές συνέπειες. Η ενότητα δεν είναι μόνο αόρατη — όλοι οι αναγεννημένοι αδελφοί εν Χριστώ — αλλά χρειάζεται να γίνει και ορατή και χειροπιαστή: κοινές δράσεις, διακονία, ιεραποστολή, λατρεία, αναγνώριση των λειτουργών· ενότητα όμως δεν σημαίνει ομοιομορφία, αλλά ενότητα στη διαφορετικότητα· τον τελευταίο αιώνα, και ιδιαίτερα τα τελευταία 50 χρόνια, ο οικουμενικός διάλογος έχει φέρει τις εκκλησίες πιο κοντά, και το κείμενο του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών «Η Εκκλησία: προς ένα κοινό όραμα» (2013, ~45 σελίδες) αποτυπώνει τα σημεία σύγκλισης και τις διαφωνίες που παραμένουν — η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία είναι ιδρυτικό μέλος του Συμβουλίου.
  8. 38:57 — Η Εκκλησία είναι αγία, ως εικόνα και αντανάκλαση της αγιότητας του Θεού — αλλά είναι ταυτόχρονα θεία και ανθρώπινη πραγματικότητα, γι' αυτό δεν υπάρχει τέλεια Εκκλησία· οι διαμαρτυρόμενοι λένε άνετα ότι η Εκκλησία μπορεί να αμαρτάνει (π.χ. η Εκκλησία στη Γερμανία επί Χίτλερ), ενώ ορθόδοξοι και καθολικοί λένε ότι αμαρτάνουν οι άνθρωποι και οι θεσμοί, όχι η ίδια η Εκκλησία· εσχατολογικά η Εκκλησία θα είναι τέλεια, αλλά μέχρι τότε η πραγματικότητα της αμαρτίας παραμένει μέσα της. Η Εκκλησία είναι καθολική — όχι «Ρωμαιοκαθολική», αφού όταν γράφτηκε το Σύμβολο δεν υπήρχε Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία — και κατά τον Κύριλλο Ιεροσολύμων η καθολικότητα έχει τέσσερις διαστάσεις: η Εκκλησία υπάρχει παντού· διδάσκει καθολικώς και αναλείπτως όλα τα δόγματα (γι' αυτό όσοι δεν πιστεύουν τον Χριστό τέλειο Θεό και τέλειο άνθρωπο δεν είναι άλλη απόχρωση, δεν είναι Εκκλησία)· οδηγεί κάθε άνθρωπο, όποιος κι αν είναι, στην ευσέβεια· και προσφέρει καθολική θεραπεία, ψυχής και σώματος — ολιστική διακονία. Τέλος, η Εκκλησία είναι αποστολική: για ορθοδόξους και καθολικούς με την έννοια της αποστολικής διαδοχής, για τους διαμαρτυρόμενους της αποστολικής διδαχής, για τους πεντηκοστιανούς και της αποστολικής ζωής — όλοι όμως συμφωνούν ότι η Εκκλησία είναι αποστολική ως προς την αποστολή της: να διακηρύξει το Ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη και να κάνει μαθητές από όλα τα έθνη.

Γραφικές αναφορές: Γένεση 12:1–3 · Ψαλμοί · Ματθαίος 8:11–12 · Ματθαίος 28:18–19 · Εφεσίους 5:25 · Ρωμαίους 4:11–12 · Έξοδος 19:5–6 και Α΄ Πέτρου 2:9 · Ματθαίος 12:28 · Ματθαίος 6:10 · Αποκάλυψη 11:15

Σημειώσεις:

3. Η αποστολή της Εκκλησίας — 33:35

The mission of the Church

Δείτε το στο YouTube →

Κύρια σημεία

  1. 00:01 — Αφορμή: ένας αδελφός περιγράφει τη διαφορά ανάμεσα στο παλιό αφεντικό του («απλώς να τρέχει το μαγαζί») και το καινούργιο, που δουλεύει με στόχους — και αυτό αλλάζει συνολικά τον τρόπο λειτουργίας της επιχείρησης. Όλοι οι οργανισμοί γύρω μας δουλεύουν με σκοπό· το ερώτημα είναι γιατί υπάρχει η εκκλησία — ποιος είναι ο σκοπός της. Ο ομιλητής αποφεύγει τον τεχνοκρατικό όρο «σκοπός» και μιλά για την αποστολή της εκκλησίας.
  2. 00:57 — Το άρθρο 27 της Ομολογίας Πίστεως («περί της αποστολής των χριστιανών στον κόσμο και του τελικού θριάμβου») περιγράφει την αποστολή μας ως ατόμων: ως μαθητές και υπηρέτες του Χριστού καλούμαστε να συντελούμε στην επέκταση της Βασιλείας του (δεν την επεκτείνουμε εμείς — μόνο ο Θεός τη μεγαλώνει· εμείς την υπηρετούμε), να ευεργετούμε κάθε άνθρωπο, να διατηρούμε την από κοινού και την κατ' οίκον λατρεία του Θεού, να αγιάζουμε την ημέρα του Κυρίου, να διατηρούμε το αδιάλυτο του γάμου και την ιερότητα της οικογένειας, να υποστηρίζουμε τη δίκαιη εξουσία της πολιτείας. Όλα αυτά είναι ταυτόχρονα σκοπός και μέσα για τον απότερο σκοπό: να ζούμε με τιμιότητα, καθαρότητα και αγάπη, ώστε η ζωή μας να είναι μια ζωντανή μαρτυρία για τον Χριστό.
  3. 05:56 — Το ίδιο άρθρο συνεχίζει με την αποστολή μας ως εκκλησίας: δεχόμαστε τον λόγο του Χριστού να πορευθούμε και να μαθητεύσουμε όλα τα έθνη (Ματθαίος 28:19) — όχι απλώς να ευαγγελίσουμε, αλλά να κάνουμε μαθητές, οι οποίοι με τη σειρά τους θα κάνουν άλλους μαθητές — διακηρύσσοντας ότι ο Θεός είναι εν Χριστώ διαλλάσσων τον κόσμο προς εαυτόν και θέλει όλοι να σωθούν και να έρθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Το άρθρο κλείνει εσχατολογικά: με τη δύναμη και τη χάρη του Θεού όλοι οι εχθροί του θα νικηθούν και όλες οι βασιλείες του κόσμου θα γίνουν η βασιλεία του Θεού και του Χριστού του.
  4. 07:58 — Η ιεραποστολή δεν είναι απλώς ένας σκοπός της εκκλησίας, αλλά ο σκοπός της ύπαρξής της: η εκκλησία υπάρχει για τον κόσμο γύρω της, για να τον διακονεί και να είναι εικόνα του Χριστού σε αυτόν. Ο σκοπός του Θεού ήταν ανέκαθεν όλα τα έθνη να ομολογήσουν ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριος των πάντων — η δική μας αναγέννηση είναι μέσο για αυτόν τον σκοπό, όχι το τέλος. Η Μεγάλη Αποστολή λέγεται μεγάλη ακριβώς επειδή αφορά όλους, όχι μόνο όσους έχουν το χάρισμα του ευαγγελισμού.
  5. 09:38 — Η Ορθόδοξη Εκκλησία μιλά για την ιεραποστολή ως «λειτουργία μετά τη λειτουργία»: όταν τελειώνει η λατρεία στην εκκλησία, τότε αρχίζει η λατρεία και η μαρτυρία στη ζωή μας. Με την αναλογία του ΚΚΕ: όπως ένας κομμουνιστής που δεν βγαίνει να διαδηλώσει χάνει βασικό κομμάτι του τι είναι, έτσι και η εκκλησία υπάρχει για να βγαίνει έξω — είναι στο DNA της. Δεν πρέπει να περιμένουμε να λυθούν πρώτα όλα τα προβλήματα για να κάνουμε την αποστολή μας· δεν θα λυθούν ποτέ.
  6. 12:57 — Ένα σύντομο μάθημα ιστορίας με χάρτες: το Ευαγγέλιο εξαπλώθηκε γρήγορα τους τρεις πρώτους αιώνες, παρά τους διωγμούς, αλλά από τον 4ο αιώνα και μετά η εξάπλωση σχεδόν σταμάτησε — τον 6ο αιώνα η Βόρεια Ευρώπη, το εσωτερικό της Αφρικής, η Ινδία και η Αραβία δεν είχαν ακόμη ευαγγελιστεί, παρόλο που η Εκκλησία είχε πλέον χρήματα, πόρους και πολιτική δύναμη. Στις αρχές του 7ου αιώνα εμφανίζεται στην Αραβία ο Μωάμεθ, και σε λιγότερο από ενάμιση αιώνα το Ισλάμ εξαπλώνεται σαρωτικά — όχι μόνο σε περιοχές που δεν είχαν φτάσει χριστιανοί, αλλά και σε χώρες που ήταν χριστιανικές· ακόμη και οι Τούρκοι της Κεντρικής Ασίας, που εν μέρει είχαν γίνει χριστιανοί, σταδιακά έγιναν μουσουλμάνοι. Η έλλειψη ιεραποστολής αλλάζει την παγκόσμια ιστορία.
  7. 19:59 — Η αποστολή γίνεται με λόγο και με έργο: χρειάζονται και ο ευαγγελισμός και η κοινωνική δράση — το Ευαγγέλιο είναι ολιστικό, αγγίζει σώμα και ψυχή. Και δεν υπάρχει ευαγγελισμός αποκομμένος από την εκκλησία: λέμε με εντιμότητα από ποια εκκλησία είμαστε, δίνουμε συνέχεια στον ενδιαφερόμενο μέσα σε ένα σώμα, η εκκλησία διακρίνει το κάλεσμα (στις Πράξεις το Άγιο Πνεύμα κάλεσε τον Παύλο και τον Βαρνάβα και το είπε και στην εκκλησία, που τους απέστειλε), υποστηρίζει υλικά και πνευματικά, χαράζει ευρύτερη στρατηγική και εξασφαλίζει λογοδοσία. Οι ιεραποστολικές και παραεκκλησιαστικές οργανώσεις έχουν τη θέση τους, σε συνεργασία και αλληλοσυμπληρωματικότητα με την εκκλησία — όχι παράλληλα ή ανταγωνιστικά.
  8. 27:34 — Πρακτική εφαρμογή: ο ευαγγελισμός, η μαρτυρία και η κοινωνική δράση πρέπει να γίνουν προτεραιότητα — στη διδασκαλία (από το κυριακό σχολείο ως τον άμβωνα), στην προσευχή (ατομική και συλλογική· βοήθημα ο οδηγός προσευχής για τον κόσμο που τύπωσε η Σύνοδος το 2019), στη διακονία (κάθε εκκλησία, με τις δυνάμεις της, προς τους έξω), στα χρήματα (μια εκκλησία στη Νορβηγία δίνει το 10% των εσόδων της στην ιεραποστολή), στη λατρεία (λείπουν ιεραποστολικοί ύμνοι από τα υμνολόγια) και στον τρόπο σκέψης μας — η ιεραποστολή ως νοοτροπία. Κλείνοντας: η εκκλησία υπάρχει για τον κόσμο γύρω της, για να κηρύττει με λόγο και με έργο και να κάνει μαθητές από όλα τα έθνη.

Γραφικές αναφορές: Ματθαίος 28:19 · Β΄ Κορινθίους 5:19 · Α΄ Τιμόθεον 2:4 · Ρωμαίους 13 · Πράξεις 13:1–3 · Ψαλμός 117:1 · Αποκάλυψη 11:15

Σημειώσεις:

4. Τα μυστήρια και οι τελετές — 41:21

The sacraments and the ceremonies

Δείτε το στο YouTube →

Κύρια σημεία

  1. 00:01 — Η εκκλησία υπάρχει καταρχάς για να λατρεύει τον Θεό· το σύνθημα της Μεταρρύθμισης soli Deo gloria — μόνο στον Θεό η δόξα — δηλώνει τον σκοπό της ύπαρξής μας. Η πρώτη ερώτηση της Κατήχησης του Westminster: ο σκοπός του ανθρώπου είναι να δοξάσει τον Θεό και να τον απολαμβάνει αιώνια — τώρα και στην αιώνια ζωή.
  2. 01:28 — Λατρεία δεν είναι μόνο η υμνοδία: λατρεία είναι ολόκληρη η σύναξη — όταν ψάλλουμε, προσευχόμαστε, ακούμε το κήρυγμα, δίνουμε στη λογία, παίρνουμε μέρος στο δείπνο του Κυρίου. Και λατρεία δεν είναι μόνο η σύναξη, αλλά ολόκληρη η ζωή μας — στη δουλειά, στην οικογένεια, στη γειτονιά, στις σπουδές. Η λατρεία είναι συλλογική και συμμετοχική: δεν ερχόμαστε ως καταναλωτές να παρακολουθήσουμε ένα θέαμα, αλλά για να δώσουμε και να συμμετέχουμε — κάτι που η πανδημία μας έκανε να συνειδητοποιήσουμε έντονα. Το επίκεντρο της λατρείας είναι ο Θεός, όχι εμείς και τα γούστα μας.
  3. 04:54 — Στη λατρεία συνδέονται παρελθόν, παρόν και μέλλον: ψάλλουμε ύμνους προηγούμενων γενεών και της δικής μας γενιάς — χτίζουμε πάνω σε ό,τι παραλάβαμε και το παραδίδουμε στην επόμενη γενιά. Η λατρεία κοιτάζει και προς τα έσχατα: είναι πρόγευση του ουρανού, όταν άνθρωποι από κάθε φυλή, γλώσσα και έθνος θα λατρεύουν τον Θεό όλοι μαζί· το δείπνο του Κυρίου το τελούμε «μέχρι της ελεύσεως αυτού».
  4. 06:52 — Η λατρεία χρειάζεται όλο το φάσμα της προσευχής και της υμνοδίας: δοξολογία, αλλά και εξομολόγηση, θρήνο (πάνω από το ένα τρίτο των Ψαλμών είναι ψαλμοί θρήνου — μια από τις πιο επείγουσες ελλείψεις μας· ακόμη και τα κοσμικά «κλαψοτράγουδα» δείχνουν πόσο ο άνθρωπος θέλει να τραγουδήσει τον πόνο του), ευχαριστία, ομολογία πίστεως (ο Άρειος δίδασκε τις αιρέσεις του με τραγούδια, γιατί αυτό που ψάλλουμε το θυμόμαστε ευκολότερα) και ύμνους διακήρυξης και μαρτυρίας, ιεραποστολικούς.
  5. 11:03 — Το αποκορύφωμα της ευαγγελικής λατρείας είναι ο λόγος και τα μυστήρια — κατά τον παραδοσιακό μεταρρυθμιστικό ορισμό, εκκλησία είναι όπου κηρύσσεται σωστά ο λόγος του Θεού και τελούνται σωστά τα μυστήρια. Η ελληνική λέξη «μυστήριον» παραπέμπει στο μυστήριο του σχεδίου της σωτηρίας και στο μυστηριώδες· η λατινική sacramentum περιέχει το sacer (άγιο, ιερό) και τον στρατιωτικό όρκο υπακοής, που επιβεβαιωνόταν με ένα ορατό σημείο. Ο κλασικός ορισμός (με ρίζες στον Αυγουστίνο, σε λουθηρανικές και αγγλικανικές κατηχήσεις): μυστήριο είναι ένα εξωτερικό και ορατό σημείο μιας εσωτερικής και πνευματικής χάρης. Τρία χαρακτηριστικά: ρητή εντολή του Θεού, ορατά στοιχεία, βιβλική υπόσχεση — γι' αυτό ο Λούθηρος, που αρχικά μετρούσε και τη μετάνοια, κατέληξε σε δύο μυστήρια, το βάπτισμα και την ευχαριστία.
  6. 16:57 — Στην ορθόδοξη και την καθολική παράδοση το μυστήριο είναι σωτηριακής σημασίας: η σωτηρία εξαρτάται από τη συμμετοχή στη μυστηριακή ζωή. Ο Λούθηρος τα βλέπει ως μέσα χάριτος — βοηθήματα που ενισχύουν την πίστη μας, μας θυμίζουν τη χάρη του Θεού και μας παρηγορούν· ο Καλβίνος προσθέτει ότι επιτελούν τη λειτουργία τους μόνο με την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Στη μεταρρυθμισμένη παράδοση τα μυστήρια είναι σημεία και σφραγίδες της διαθήκης: όπως η περιτομή στον Αβραάμ, το ουράνιο τόξο στον Νώε και το σάββατο στον Μωυσή — το σημείο δεν είναι απλό σύμβολο (όπως η βέρα του γάμου ή η σημαία μιας χώρας), και η σφραγίδα δηλώνει ιδιοκτησία και γνησιότητα: ανήκουμε στον Χριστό. Οι αναβαπτιστές απέρριπταν τον όρο «μυστήριο» και μιλούσαν μόνο για διατάξεις (ordinances).
  7. 25:02 — Αποτελεσματικότητα: η μία θεώρηση είναι ότι τα μυστήρια είναι αποτελεσματικά από μόνα τους (ex opere operato), η άλλη ότι είναι αποτελεσματικά ανάλογα με αυτόν που τα τελεί (ex opere operantis). Ο Λούθηρος ήταν επιφυλακτικός με τον πρώτο όρο, για να μην υπάρξει μαγική κατανόηση, χωρίς να αφήνει την ιδέα της αποτελεσματικότητας — με έμφαση στην πίστη, στον λόγο του Θεού και (στον Καλβίνο) στο Άγιο Πνεύμα. Ως προς τον αριθμό: η Καθολική Εκκλησία μετρά επτά μυστήρια (ο αριθμός κλείδωσε στη Σύνοδο της Λυών, 1274)· η Ορθόδοξη Εκκλησία ουσιαστικά αναγνωρίζει τα ίδια επτά, αλλά επισήμως δεν έχει κλειστό αριθμό — ο Θεός θα μπορούσε να δώσει και άλλο μυστήριο· Λούθηρος και Καλβίνος δύο· οι εκκλησίες της free church tradition μιλούν μόνο για διατάξεις.
  8. 30:27 — Το άρθρο 22 της Ομολογίας Πίστεως της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας, «περί των τελετών», αναγνωρίζει δύο τελετές — το βάπτισμα και το δείπνο του Κυρίου — ως σημεία και σφραγίδες της Καινής Διαθήκης, που κυρώθηκαν με το πολύτιμο αίμα του Χριστού, ως μέσα χάριτος και ως διατάξεις: καθαρά μυστηριακό λεξιλόγιο, χωρίς τη λέξη «μυστήριο». Το άρθρο είναι εμπνευσμένο από την Ομολογία Πίστεως της United Church of Canada και ταυτόσημο μαζί της, με μόνη αλλαγή ότι το αγγλικό «two sacraments» μεταφράστηκε «δύο τελετές». Η πιθανότερη εξήγηση: στην Ελλάδα ο όρος «μυστήριο» είναι φορτισμένος με την ορθόδοξη έννοια ότι η σωτηρία εξαρτάται από τη συμμετοχή στη μυστηριακή ζωή, οπότε η εκκλησία κράτησε τη μυστηριακή θεολογία της Μεταρρύθμισης αποφεύγοντας τον παρεξηγήσιμο όρο. Στην πράξη, η απάντηση στο «έχετε μυστήρια;» εξαρτάται από το ποιος ρωτά: σε ορθόδοξο ιερέα ή θεολόγο απαντούμε με την πρεσβυτεριανή αντίληψη· σε περαστικό που ρωτά αν τελούμε γάμους και βαπτίσεις, συχνά απαντούμε απλώς «ναι».

Γραφικές αναφορές: Α΄ Κορινθίους 11:26 · Αποκάλυψη 7:9 · Ψαλμοί θρήνου · Γένεση 17 · Γένεση 9 · Έξοδος 31

5. Το Βάπτισμα — 26:57

Baptism

Δείτε το στο YouTube →

Κύρια σημεία

  1. 00:00 — Μετά τα μυστήρια γενικά, τα δύο μυστήρια/τελετές που αναγνωρίζει η Εκκλησία: το βάπτισμα και η ευχαριστία. Το βάπτισμα απεικονίζει πολλά μαζί: τη συμμετοχή στον θάνατο και την ανάσταση του Χριστού (βύθιση στο νερό και ανάδυση), τη συγχώρηση και τον καθαρισμό από την αμαρτία — όπως το νερό πλένει, έτσι το Άγιο Πνεύμα μας πλένει και μας συγχωρεί — και την είσοδό μας στο σώμα του Χριστού, στην οικογένεια του Θεού· εξωτερικός, ορατός τρόπος να φανεί η εσωτερική, πνευματική χάρη του Θεού στην καρδιά μας.
  2. 01:29 — Το βάπτισμα δεν είναι σωτηριακό — βασική διαφορά από την ορθόδοξη κατανόηση: δεν προσφέρει από μόνο του τη σωτηρία. Είναι όμως εντολή, όχι προαιρετικό: κάθε πιστός πρέπει να έχει βαπτιστεί στη ζωή του.
  3. 02:08 — Νηπιοβάπτισμα ή μεγαλοβάπτισμα; Το πώς απαντά κανείς το πότε πρέπει να βαπτιστεί κάποιος επηρεάζει και το πώς ορίζει τι είναι το βάπτισμα: στο μεγαλοβάπτισμα όσα απεικονίζει το βάπτισμα — συμμετοχή, συγχώρηση, καθαρισμός — έχουν ήδη γίνει στην καρδιά του βαπτιζομένου· στο νηπιοβάπτισμα δείχνουν προς τη συγχώρηση και τον καθαρισμό που θα γίνουν όταν το παιδί αναγεννηθεί και έρθει σε σωτηρία.
  4. 03:11 — Τα επιχειρήματα κάθε πλευράς (τέσσερα βασικά η καθεμία): το μεγαλοβάπτισμα βλέπει το βάπτισμα ως σημείο της πίστης — δείχνει ότι αυτός που βαπτίζεται πίστεψε στον Χριστό· το νηπιοβάπτισμα ως σημείο της διαθήκης — όπως ο Αβραάμ πήρε την περιτομή ως σημείο της διαθήκης, κάθε διαθήκη έχει ορατό σημείο, και το ορατό σημείο της Καινής Διαθήκης είναι το βάπτισμα. («Μεγαλοβάπτισμα» δεν αφορά την ηλικία, αλλά το ότι βαπτίζεται πιστός με επίγνωση — believer baptism έναντι infant baptism.)
  5. 04:19 — Δεύτερον, το μεγαλοβάπτισμα δίνει έμφαση στην ατομική πίστη — μόνο όποιος προσωπικά πίστεψε και δέχτηκε τον Χριστό μπορεί να βαπτιστεί· το νηπιοβάπτισμα τονίζει ότι στη Γραφή η σωτηρία δεν είναι καθαρά ατομικιστική: «θα σωθείς εσύ και ο οίκος σου», η υπόσχεση είναι «σε εσάς και στα παιδιά σας» — τα παιδιά πιστών γονέων είναι παιδιά της διαθήκης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι σώζονται αυτόματα: χρειάζεται να αναγεννηθούν.
  6. 06:34 — Οι βαπτίσεις οίκων στην Καινή Διαθήκη («βαφτίστηκε ο τάδε και ο οίκος του»): το ερώτημα αν υπήρχαν παιδιά είναι επιχείρημα εκ σιωπής, που πάει και προς τις δύο κατευθύνσεις και δεν μπορεί να έχει την ίδια βαρύτητα με τα άλλα. Αυτό που περιγράφεται πάντως είναι «ομαδοβάπτισμα» — βαπτίζεται ολόκληρη οικογένεια, στον κόσμο του paterfamilias, όπου ό,τι αποφασίζει ο πατέρας το πιστεύει όλη η οικογένεια, σε μια κουλτούρα πολύ πιο κοντά σε φυλετικές κοινωνίες παρά στη δυτική εξατομικευμένη κοινωνία μας. Το βάπτισμα αγγίζει όλη την οικογένεια: το σπίτι ανήκει στην οικογένεια της διαθήκης. Τέλος, οι μεν λένε ότι το μεγαλοβάπτισμα είναι η στάνταρ πρακτική της Καινής Διαθήκης, οι δε ότι το νηπιοβάπτισμα εξηγεί καλύτερα και την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, αλλά και την ιστορία της Εκκλησίας, όπου επικράτησε πολύ συχνότερα.
  7. 10:35 — Η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία δέχεται και τα δύο — όχι με τη λογική «όλοι έχουν δίκιο», αλλά επειδή και τα δύο έχουν πολύ σοβαρή βιβλική και θεολογική τεκμηρίωση, και επειδή η εκκλησιαστική ιστορία δεν γνώρισε ποτέ μία κοινή πρακτική παντού: η πολυμορφία υπήρχε από τον 1ο ως τον 21ο αιώνα, ακόμη και στον τρόπο (εμβάπτιση, ραντισμός, έκχυση) — συχνά για πρακτικούς λόγους, όπως ότι στη Βόρεια Ευρώπη τα ποτάμια είναι κρύα. Η Γραφή αφήνει σκόπιμα σιωπές που αφήνουν χώρο για πολυμορφία, και είναι τραγικό που το βάπτισμα — κατεξοχήν γιορτή της ενότητας — έγινε αφορμή διαιρέσεων. Το καταστατικό θεωρεί στάνταρ πρακτική το βάπτισμα των νηπίων στο πλαίσιο της διαθήκης, αλλά αφήνει κάθε οικογένεια ελεύθερη να επιλέξει κατά συνείδηση.
  8. 18:33 — Το άρθρο 22 της Ομολογίας Πίστεως («Περί τελετών»): το βάπτισμα γίνεται με καθαρό νερό στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Για τους ενηλίκους αποτελεί ομολογία πίστεως, επισφραγίζει και βεβαιώνει τη σωτηρία που έχουν ήδη λάβει· για τους ανηλίκους αποτελεί αφιέρωσή τους από τους γονείς στον Κύριο και εισαγωγή στον γενικό κύκλο των μαθητών του Χριστού — όχι ότι έγιναν πιστοί. Συμβολίζει τον καθαρισμό της ψυχής, που πραγματοποιείται με το Άγιο Πνεύμα — το άλλο, πνευματικό και αόρατο βάπτισμα, που μόνο ο Χριστός μπορεί να πραγματοποιήσει: το βάπτισμα του Αγίου Πνεύματος είναι η αναγέννηση, όχι δεύτερη ξεχωριστή εμπειρία ούτε συνδεδεμένο με τη γλωσσολαλιά. Όσοι βαφτίστηκαν στο όνομα της Τριάδας σε οποιαδήποτε χριστιανική εκκλησία δεν αναβαπτίζονται — το βάπτισμα γίνεται μία φορά, όπως ο γάμος: ακόμη κι αν δεν καταλάβαινα τότε τι έκανα, τώρα που το καταλαβαίνω ζω ως παιδί της διαθήκης, «ενδεδυμένος» τον Χριστό.

Γραφικές αναφορές: Ρωμαίους 6 · Πράξεις 16:31 · Πράξεις 2:39 · Γαλάτες 3:27

Σημειώσεις:

6. Το Δείπνο του Κυρίου — 33:52

The Lord's Supper

Δείτε το στο YouTube →

Κύρια σημεία

  1. 00:00 — Η ευχαριστία / το Δείπνο του Κυρίου — η Ομολογία Πίστεως χρησιμοποιεί και τους δύο όρους· ευχαριστία, επειδή ευχαριστούμε και δοξάζουμε τον Θεό για το έργο του. Έξι «κοίτα»: πίσω, στον θάνατο του Χριστού («τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν»)· μπροστά, στην επιστροφή του («μέχρι της ελεύσεως αυτού») — το Δείπνο ενώνει παρελθόν, παρόν και μέλλον· πάνω, κοινωνία με τον Θεό· γύρω, κοινωνία με τα αδέλφια — γι' αυτό το λέμε και «κοινωνία»· μέσα, αυτοεξέταση («ας εξετάζει ο άνθρωπος τον εαυτό του»), ένα πνευματικό τσεκάπ· έξω, διακήρυξη του θανάτου του Κυρίου στους άλλους.
  2. 03:08 — Με ποιον τρόπο είναι παρών ο Χριστός στον άρτο και τον οίνο; Η Ορθόδοξη Εκκλησία: κατά την επίκληση του Αγίου Πνεύματος ο άρτος και ο οίνος μεταβάλλονται (μεταβολή) και είναι πραγματικά σώμα και αίμα Χριστού. Η Καθολική Εκκλησία μιλά για μετουσίωση — παρόμοια αντίληψη αλλά όχι ίδια, με σημαντικές διαφορές· η ορθόδοξη θεολογία τονίζει επίσης ότι δεν μπορούμε να καταλάβουμε ακριβώς με ποιον τρόπο είναι παρών ο Χριστός.
  3. 05:18 — Ο Λούθηρος θεωρεί την ευχαριστία μυστήριο και πιστεύει επίσης στην πραγματική παρουσία — συμμετουσίωσις (consubstantiation): ο Χριστός είναι πραγματικά παρών μέσα, μαζί και κάτω από τα στοιχεία, με μυστηριώδη τρόπο. Η εικόνα του σιδήρου στη φωτιά: το σίδερο δεν παύει να είναι σίδερο ούτε η φωτιά φωτιά, αλλά το σίδερο που βγαίνει από τη φωτιά έχει αλλάξει. Κρίσιμη διαφοροποίηση: το Δείπνο δεν είναι θυσία — όλοι οι κλάδοι της Μεταρρύθμισης συμφωνούν σε αυτό.
  4. 07:58 — Στο άλλο άκρο, ο Ζβίγγλιος: το Δείπνο δεν είναι μυστήριο, ο Χριστός δεν είναι πραγματικά παρών, άρτος και οίνος είναι απλώς σύμβολα, ανάμνηση και τίποτε παραπάνω. Ενδιάμεσα, ο Καλβίνος: πνευματική παρουσία — ο Χριστός, σωματικά στον ουρανό, είναι πνευματικά παρών ανάμεσά μας δια του Αγίου Πνεύματος κατά την τέλεση. Αυτή είναι και η θέση της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας: όχι απλά σύμβολα — στην Α΄ Κορινθίους κάποιοι αρρώστησαν και πέθαναν επειδή δεν πήραν στα σοβαρά το Δείπνο, κάτι που ένα απλό σύμβολο δεν θα μπορούσε να επιφέρει. Αποφυγή και της μαγικής προσέγγισης και της ελαφρότητας.
  5. 11:05 — Διαφορές από την ορθόδοξη θεώρηση: το Δείπνο δεν είναι θυσία — ο Χριστός δεν θυσιάζεται κάθε φορά, η θυσία του έγινε άπαξ δια παντός· είναι ανάμνηση με την έννοια της πνευματικής παρουσίας. Δεν προσφέρει σωτηρία: είναι εντολή και μέσο που μας θυμίζει τη χάρη του Θεού — «κατά χάρη είμαστε σωσμένοι δια της πίστεως». Δεν συγκροτεί την εκκλησία: η Ορθοδοξία θεωρεί ότι η ευχαριστία κάνει την εκκλησία, γι' αυτό και το κλείσιμο των ναών στην πανδημία ήταν υπαρξιακό ερώτημα. Στην πράξη: νηστεία και εξομολόγηση πριν τη μετάληψη είναι καθιερωμένες στην ορθόδοξη πρακτική, στην Ευαγγελική Εκκλησία προαιρετικές, κατά συνείδηση — αν και ο ομιλητής σημειώνει ότι η παντελής απουσία νηστείας είναι το άλλο, προβληματικό άκρο· η αυτοεξέταση και η εξομολόγηση στον Θεό και στον αδελφό παραμένουν απαραίτητες. Η μετάληψη γίνεται με ξεχωριστά κομμάτια άρτου και ατομικά ποτηράκια, οπότε το ζήτημα του κοινού κουταλιού δεν τέθηκε στην πανδημία.
  6. 15:28 — Γιατί η μία λαβίδα είναι τόσο σοβαρό ζήτημα για την Ορθοδοξία: αν ο άρτος είναι κυριολεκτικά σώμα Χριστού, τότε — όπως ο Χριστός αγγίζοντας τον λεπρό μετέδωσε την καθαρότητά του αντί να πάρει την ακαθαρσία — δεν μπορεί να μεταδοθεί ασθένεια· και ο Ιγνάτιος Αντιοχείας ονομάζει την ευχαριστία «φάρμακον ἀθανασίας, ἀντίδοτον τοῦ μὴ ἀποθανεῖν». Η αλλαγή της πρακτικής εκλαμβάνεται ως αμφισβήτηση της πίστης. Όμως επιφανείς ορθόδοξοι θεολόγοι διαφωνούν, επιχειρηματολογώντας από μέσα από την παράδοση: πολυμορφία πρακτικών σε άλλες λειτουργίες· η μαρτυρία προς τους έξω (Παύλος: αν σκανδαλίζεται ο άλλος, δεν θα φάω κρέας εις τον αιώνα)· και ο Μητροπολίτης Νιγηρίας: αν καταργούνταν η κτιστότητα μέσα στον ναό, όποιος μεταλαμβάνει δεν θα πέθαινε ποτέ — το «φάρμακον ἀθανασίας» δεν είναι κυριολεκτικό μαγικό φίλτρο.
  7. 22:24 — Η περικοπή της Α΄ Κορινθίους 11 και το «αναξίως»: κανείς δεν είναι άξιος — όλοι είμαστε ανάξιοι. Το «αναξίως» είναι επίρρημα, τρόπος μετοχής: παίρνω αναξίως όταν δεν διακρίνω/αναγνωρίζω το σώμα του Κυρίου — όταν παίρνω μέρος ενώ είμαι τσακωμένος με τον αδελφό μου. Η αυτοεξέταση δεν έχει σκοπό να μας κρατήσει μακριά από το τραπέζι, αλλά να μας φέρει σε αυτό: «ας εξετάζει ο άνθρωπος τον εαυτό του, και ας τρώει». Οι δύο προϋποθέσεις: να είμαι αναγεννημένος και να έχω τακτοποιήσει τις σχέσεις μου με τα αδέλφια· αν υπάρχει εκκρεμότητα, δεν παίρνω μέρος εκείνη την Κυριακή, τακτοποιώ τη σχέση και επανέρχομαι — όχι όμως να μείνω μακριά για χρόνια. Το να παλεύω με μια αμαρτία δεν με αποκλείει· το κλειδί είναι αν είμαι σε πόλεμο με την αμαρτία ή αν έχω συνθηκολογήσει μαζί της. Και αν κάποιος δεν έχει βαφτιστεί ποτέ: το βάπτισμα έχει μία προϋπόθεση, το Δείπνο δύο — πώς να πάρει μέρος σε αυτό με τις δύο, χωρίς να έχει κάνει αυτό με τη μία; Η Καινή Διαθήκη δεν νοεί χριστιανό αβάπτιστο.
  8. 30:27 — Το άρθρο 22 της Ομολογίας Πίστεως: το Κυριακό Δείπνο, η ευχαριστία, είναι η τελετή της κοινωνίας με τον Χριστό και με τον λαό του, κατά την οποία δίνεται και λαμβάνεται ο άρτος και ο οίνος για την ευγνώμονα ανάμνηση εκείνου και της θυσίας του επάνω στον σταυρό. Όσοι τα λαμβάνουν πίστει μετέχουν πνευματικά στο σώμα και το αίμα του Κυρίου — όχι συμβολικά, όχι κυριολεκτικά, πνευματικά — για παρηγοριά, τροφή και αύξηση στη χάρη. Όσοι έκαναν δημόσια ειλικρινή ομολογία πίστεως και ζουν υποτασσόμενοι στον νόμο του δικαιούνται, ύστερα από αυτοεξέταση, να προσέλθουν στο Δείπνο. Κλείσιμο της ενότητας: τα μυστήρια/τελετές είναι σημεία και σφραγίδες της διαθήκης που μας βοηθούν να αυξηθούμε στη χάρη.

Γραφικές αναφορές: Ματθαίος 26:26–28 · Λουκάς 22:19 / Α΄ Κορινθίους 11:24 · Α΄ Κορινθίους 11:26 · Α΄ Κορινθίους 11:28–29 · Α΄ Κορινθίους 11:30 · Εφεσίους 2:8 · Α΄ Κορινθίους 8:13 · Ματθαίος 8:3 παρ.

Σημειώσεις:

7. Η τάξη, η ηγεσία, και οι λειτουργοί της εκκλησίας — 1:25:37

Order, leadership, and the ministers of the church

Δείτε το στο YouTube →

Κύρια σημεία

  1. 00:57 — Το μάθημα εξετάζει την τάξη της Εκκλησίας: πώς οργανώνεται και διοικείται, ποια είναι η ηγεσία της, πώς εκλέγεται, ποιοι είναι οι λειτουργοί της — και ποιος είναι ο ρόλος όλου του εκκλησιάσματος, γιατί η Εκκλησία δεν είναι υπόθεση ενός ατόμου ή λίγων ατόμων. Πρώτη έννοια: η ιεροσύνη όλων των πιστών, μία από τις σημαντικότερες συμβολές της Μεταρρύθμισης — όλοι οι πιστοί είναι βασιλείς και ιερείς, «βασίλειον ἱεράτευμα»· στην Καινή Διαθήκη ο όρος «ιερέας» αναφέρεται είτε στον Χριστό, τον μέγα αρχιερέα, είτε σε όλους τους πιστούς. Όσοι βαπτίστηκαν στον Χριστό συμμετέχουν στην ιεροσύνη του: κάθε πιστός μπορεί να έρθει απευθείας μπροστά στον Θεό χωρίς μεσολαβητές. Η διαφορά ανάμεσα σε χειροτονημένους λειτουργούς και υπόλοιπους πιστούς είναι λειτουργική, όχι οντολογική — σε αντίθεση με την ορθόδοξη διάκριση κλήρου και λαού, όπου η χειροτονία αλλάζει κάτι οντολογικά στον χειροτονούμενο. Αντίστοιχα, η ιεροσύνη όλων των πιστών οδηγεί στη διακονία όλων των πιστών: η διακονία δεν είναι δουλειά μόνο της ηγεσίας, η Εκκλησία είναι συμμετοχικό, όχι συγκεντρωτικό σύστημα.
  2. 05:28 — Στην Καινή Διαθήκη συναντώνται μία πιο χαρισματική δομή και μία πιο θεσμική: σε επιστολές όπως η Α΄ Κορινθίους και η Εφεσίους οι πιστοί εναλλάσσονται στη διδασκαλία, την ενθάρρυνση και τη νουθεσία, με έμφαση στα χαρίσματα, ενώ στις ποιμαντορικές επιστολές (π.χ. Α΄ Τιμόθεον) φαίνεται μία πιο οργανωμένη εκκλησία, με ορισμό πρεσβυτέρων με συγκεκριμένα κριτήρια. Τα δύο δεν είναι αντίθετα μεταξύ τους ούτε διαβάζεται μόνο το ένα: ο λειτουργός χρειάζεται να έχουν διακριθεί από το σώμα τα χαρίσματά του και να έχει θεσμικό ρόλο, ενώ και τα χαρίσματα του ποιμνίου πρέπει να αξιοποιούνται — όποιος έχει χάρισμα διδασκαλίας, ποιμαντικής, ενθάρρυνσης ή ελέους να βρίσκει την αντίστοιχη διακονία· το ποίμνιο δεν είναι στο περιθώριο της ζωής της Εκκλησίας. ⚠️ Σημείωση: ένα τμήμα της μεταγραφής γύρω στο [08:27–08:57] είναι αλλοιωμένο (με ξένες λέξεις, π.χ. «Huntingdon», «carbohydrate») και μία φράση για το χάρισμα του ελέους και τον θεσμικό ρόλο του ποιμνίου δεν είναι πλήρως κατανοητή· το σημείο στηρίζεται στις σαφείς προτάσεις πριν και μετά.
  3. 09:57 — Οι όροι επίσκοπος, πρεσβύτερος και διάκονος απαντώνται όλοι στην Καινή Διαθήκη. Υπάρχει γενική συμφωνία (ορθοδόξων, καθολικών και διαμαρτυρομένων) ότι επίσκοπος και πρεσβύτερος την εποχή της Καινής Διαθήκης χρησιμοποιούνται ως συνώνυμοι· στην πάροδο του χρόνου, από τους πρεσβυτέρους ένας εξελίσσεται σε επίσκοπο — πρώτα ως πρώτος μεταξύ ίσων και αργότερα ως βαθμίδα πάνω από τον πρεσβύτερο, όπως φαίνεται ήδη στον Ιγνάτιο τον 2ο αιώνα. Οι όροι έχουν διαφορετικό περιεχόμενο από σήμερα: ο Χριστός είναι «ποιμένας και επίσκοπος των ψυχών μας» με την έννοια αυτού που επισκοπεί, φροντίζει και οδηγεί. Η επισκοπή ξεκίνησε από πρακτική ανάγκη: καθώς οι εκκλησίες μεγάλωναν και δικτυώνονταν, χρειάστηκε κάποιος να συντονίζει και να προΐσταται στις συνόδους τους — στην Ευαγγελική Εκκλησία αντίστοιχο ρόλο επισκοπής του έργου ασκούν οι τοπικές σύνοδοι, χωρίς επισκοπικό θεσμό. Στην Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία υπάρχουν δύο τάξεις αξιωμάτων, όχι τρεις βαθμίδες κλήρου: ο ποιμένας δεν είναι επίσκοπος, είναι ένας από τους πρεσβυτέρους, μέλος και πρόεδρος του πρεσβυτερίου ως πρώτος μεταξύ ίσων. Οι χειροτονημένοι λειτουργοί έχουν ωστόσο κάποιες παραπάνω αρμοδιότητες: μόνο χειροτονημένος λειτουργός τελεί γάμους και βαπτίσεις και προΐσταται στο δείπνο του Κυρίου (εκτός αν, όπου δεν υπάρχει χειροτονημένος, η σύνοδος εξουσιοδοτήσει πρεσβύτερο ή μη χειροτονημένο), και μόνο ποιμένας μπορεί να είναι πρόεδρος της Γενικής Συνόδου.
  4. 17:58 — Η χειροτονία στην Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία δηλώνει τρία πράγματα: πρώτον, τη διάκριση της κλήσης και των χαρισμάτων του χειροτονούμενου από την Εκκλησία — κανείς δεν αυτοανακηρύσσεται ποιμένας· δεύτερον, την κοινωνία και τη συνέχεια με τους άλλους λειτουργούς — τον χειροτονούν τρεις άλλοι χειροτονημένοι λειτουργοί, σε μία πραγματική «σκηταλοδρομία» όπου η μία γενιά δίνει τη σκυτάλη στην άλλη· τρίτον, την αφιέρωση στο έργο της διακονίας με προσευχή και την εξουσιοδότηση να τελεί τις τελετές (βάπτισμα, ευχαριστία, γάμους). Η διαδικασία έχει τρεις δικλίδες ασφαλείας: ο υποψήφιος πρέπει πρώτα να έχει διακονήσει ένα–δύο χρόνια σε κάποια εκκλησία, και στη χειροτονία του πρέπει να συμφωνήσουν με ψηφοφορία το πρεσβυτέριο, η συνέλευση των κοινωνών μελών και η εκτελεστική επιτροπή της τοπικής συνόδου, που δρομολογεί την τέλεση. Ο χειροτονούμενος δίνει υποσχέσεις ότι θα τηρεί την πίστη και την τάξη της Εκκλησίας και θα μεριμνά για το ποίμνιο.
  5. 22:45 — Βασικές διαφορές από την ορθόδοξη και καθολική αντίληψη: στην Ευαγγελική Εκκλησία η χειροτονία δεν θεωρείται μυστήριο και δεν μεταδίδει χάρη και χαρίσματα, αλλά είναι μία τελετή με λειτουργικό, πρακτικό χαρακτήρα· και εφόσον η ευχαριστία δεν είναι θυσία, δεν χρειάζεται ειδικός ιερέας που να την προσφέρει — υπάρχει μόνο η γενική ιεροσύνη, η ιεροσύνη όλων των πιστών. Ως προς την αγαμία του κλήρου: στην Καθολική Εκκλησία όλος ο κλήρος είναι άγαμος, στην Ορθόδοξη οι επίσκοποι είναι άγαμοι αλλά ο κατώτερος κλήρος μπορεί να είναι έγγαμος, ενώ στους πρώτους αιώνες όλος ο κλήρος μπορούσε να είναι έγγαμος — η Ευαγγελική Εκκλησία διαφώνησε με την αγαμία από τη Μεταρρύθμιση και ενθαρρύνει θερμά (χωρίς να υποχρεώνει) τους ποιμένες να είναι παντρεμένοι. Ως προς την αποστολική διαδοχή: η Ορθοδοξία ζητά γραμμική συνέχεια χειροτονίας πίσω στους αποστόλους· η Ευαγγελική Εκκλησία απαντά ότι εκείνο που μετράει είναι η αποστολική διδαχή — η συνέχεια με τη διδασκαλία των αποστόλων — και ότι σήμερα δεν υπάρχουν απόστολοι, άρα κανείς δεν μιλά με την αυθεντία του Παύλου ή του Πέτρου. Ως προς το πρωτείο του πάπα: ιστορικά ξεκίνησε ως πρωτείο τιμής του πατριάρχη Ρώμης μεταξύ των πέντε πρεσβυγενών πατριαρχείων (Ρώμης, Κωνσταντινουπόλεως, Αλεξανδρείας, Ιεροσολύμων, Αντιοχείας), ως πρώτου μεταξύ ίσων· η Καθολική Εκκλησία το κατανοεί ως παγκόσμια κεφαλή όλης της Εκκλησίας, με την οποία διαφωνεί η Ευαγγελική (όπως και η Ορθόδοξη) Εκκλησία. Αντίθετα, η αρχή της συνοδικότητας είναι βασική: ο πρόεδρος της συνόδου δεν μπορεί να αποφασίσει μόνος του για οτιδήποτε — στα σημαντικά θέματα αποφασίζει η σύνοδος.
  6. 31:27 — Το άρθρο 23 της Ομολογίας Πίστεως «περί των λειτουργών»: ο Ιησούς Χριστός, η κεφαλή της Εκκλησίας, διώρισε λειτουργούς του λόγου και των τελετών — κεφαλή είναι ο ίδιος ο Χριστός, όχι κάποιος ποιμένας ή επίσκοπος. Ο Χριστός καλεί αυτούς που θέλει στη διακονία, και η Εκκλησία δια του Αγίου Πνεύματος αναγνωρίζει και εκλέγει όσους αυτός καλεί — ενεργός ρόλος, γι' αυτό και γίνεται ψηφοφορία — τους χειροθετεί σύμφωνα με τον λόγο του Θεού και τους αφιερώνει στο έργο της διακονίας. Οι ποιμένες είναι λειτουργοί του λόγου: διδάσκουν, τελούν τις τελετές και ποιμαίνουν μαζί με το υπόλοιπο πρεσβυτέριο, που συμμετέχει συλλογικά στη διδασκαλία και την ποίμανση, ενώ ο ποιμένας φέρει επιπλέον την πνευματική ηγεσία — τον οραματισμό και την πορεία της εκκλησίας στη διακονία και την αποστολή της στον κόσμο. ⚠️ Σημείωση: ένα σύντομο τμήμα γύρω στο [32:27–32:57] είναι αλλοιωμένο στη μεταγραφή (με ξένες λέξεις)· το σημείο (ο Θεός καλεί, η Εκκλησία αναγνωρίζει και εκλέγει) διατυπώνεται σαφώς εκατέρωθεν.
  7. 34:57 — Η χειροτονία των γυναικών: τα επιχειρήματα εκατέρωθεν μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε έξι βασικές κατηγορίες. (α) Η τάξη της δημιουργίας έναντι της τάξης της καινής κτίσης: «εν Χριστώ δεν υπάρχει άρσεν και θύλη», άρα ισότητα και στους ρόλους — ή ο άντρας παραμένει κεφαλή από τη δημιουργία και στην Καινή Διαθήκη· το ερώτημα είναι πώς συνυπάρχουν ισότητα και κεφαλή. (β) Η απουσία ή παρουσία γυναικών σε ηγετικές θέσεις στη Βίβλο: οι λίγες περιπτώσεις γυναικών με ηγετικό ρόλο είναι η εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα ή ένδειξη μίας πορείας που εξελίσσεται; (γ) Οι ποιμαντορικές επιστολές μιλούν μόνο για άντρες πρεσβυτέρους, ενώ για διακόνους μιλούν για διακόνους και διακόνισσες — αλλά στην προς Ρωμαίους ο Παύλος αναφέρει την Ιουνία ως «επίσημον ἐν τοῖς ἀποστόλοις», και οι απόστολοι είναι πάνω από τους πρεσβυτέρους. (δ) Η Α΄ Κορινθίους 14 («οι γυναίκες να σιγούν»): σίγουρα δεν εννοεί να μη μιλούν καθόλου, αφού τρία κεφάλαια πριν δίνονται οδηγίες για γυναίκες που προσεύχονται και προφητεύουν — δύσκολη περικοπή, που μπορεί να αφορά φασαρία στη σύναξη ή τη διάκριση της προφητείας. (ε) Η Α΄ Τιμόθεον 2 («δεν επιτρέπω σε γυναίκα να διδάσκει ή να αυθεντεύει σε άνδρα»): η σημαντικότερη περικοπή, με συζήτηση για το τι σημαίνει «αυθεντεῖν» και αν αφορά την εκκλησία ή το σπίτι· τελειώνει με το δυσνόητο «σωθήσεται διὰ τῆς τεκνογονίας», στο οποίο ο ομιλητής δεν επεκτείνεται. Η αιτιολόγηση του Παύλου πάει πίσω στην τάξη της δημιουργίας, στον Αδάμ και την Εύα — αλλά, τονίζει ο ομιλητής, αυτό σίγουρα δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες εξαπατώνται πιο εύκολα: ούτε βιβλικά ούτε εμπειρικά ισχύει κάτι τέτοιο (στον σταυρό και την ανάσταση οι γυναίκες στέκονται πιστές ενώ οι μαθητές φεύγουν ή δυσπιστούν, και οι περισσότεροι αιρετικοί στην ιστορία ήταν άντρες)· εκείνο που λέει ο Παύλος είναι ότι ούτε στον γάμο ούτε στην εκκλησία πρέπει να ανατρέπεται η τάξη της δημιουργίας. (στ) Επιχειρήματα από τη φύση, την ιστορία, την παράδοση και την κοινωνία (π.χ. ότι η χειροτονία γυναικών είναι πρόσφατη — αν και διακόνισσες χειροτονούνταν ακόμη και στην Ορθόδοξη Εκκλησία μέχρι τον 13ο αιώνα· ή το πώς θα την εκλάβει η κοινωνία): όλα αυτά δεν έχουν σε καμία περίπτωση τη βαρύτητα των βιβλικών επιχειρημάτων.
  8. 48:13 — Η θέση της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας για τις γυναίκες: δεν χειροτονεί γυναίκες ως ποιμένες και δεν έχει γυναίκες πρεσβυτέρους — από αυτή την άποψη είναι μία παραδοσιακή εκκλησία. Ταυτόχρονα όμως είναι και μία προοδευτική εκκλησία, με πλούσια παράδοση αυξημένων ρόλων για τις γυναίκες σε όλη την υπόλοιπη ζωή της εκκλησίας: γυναίκα μπορεί να είναι διακόνισσα, δασκάλα κυριακού σχολείου, μέλος ή πρόεδρος επιτροπής ομίλου νέων, πρόεδρος συνοδικών επιτροπών (όχι όμως των εκτελεστικών), υπεύθυνη διακονιών όπως το φιλανθρωπικό και διακονικό έργο, και να διδάσκει σε συνέδρια νεολαίας και σε ειδικά σεμινάρια. Έτσι η Εκκλησία συνθέτει την παραδοσιακή και την προοδευτική της πλευρά, δίνοντας χώρο στις γυναίκες να αξιοποιήσουν τα χαρίσματά τους. ⚠️ Σημείωση: ένα τμήμα γύρω στο [48:57–49:27] είναι αλλοιωμένο στη μεταγραφή και μία φράση για τη διδασκαλία δεν είναι κατανοητή· τα αναφερόμενα παραπάνω είναι τα σαφή παραδείγματα. Βλ. και την αβέβαιη αναφορά «της Καιν» στα Ονόματα.
  9. 51:48 — Τρία συστήματα εκκλησιαστικής διοίκησης: το επισκοπικό — ένας επίσκοπος επικεφαλής μίας περιοχής (ή χώρας) με αυξημένες εξουσίες, με τις τρεις βαθμίδες επίσκοπος–πρεσβύτερος–διάκονος· το πρεσβυτερικό — κάθε εκκλησία έχει το πρεσβυτέριό της ως πνευματική ηγεσία, και τα πρεσβυτέρια των εκκλησιών μίας περιοχής συνέρχονται σε σύνοδο που αποφασίζει σε επίπεδο περιφέρειας (π.χ. οι εκκλησίες Μακεδονίας και Θράκης αποτελούν την Τοπική Σύνοδο Βορείου Ελλάδος), ασκώντας από κοινού την επισκοπή της περιοχής μέσω εκλεγμένης εκτελεστικής επιτροπής· και το κοινοτικό (congregational) — κάθε τοπική εκκλησία εντελώς αυτόνομη, με το πολύ μία χαλαρή ένωση μεταξύ τους. Κάθε σύστημα έχει τα θετικά και τα αρνητικά του και εξαρτάται από την ανθρώπινη φύση· η Σύνοδος της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας ακολουθεί το πρεσβυτερικό, που αποφεύγει τη διάσπαση του κοινοτικού και τη συγκέντρωση εξουσίας σε ένα άτομο του επισκοπικού — η κοινή απόφαση μπορεί κάποιες φορές να επιβραδύνει τα πράγματα, λειτουργεί όμως ως δικλίδα ασφαλείας.
  10. 57:15 — Η τάξη της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας δίνει έμφαση στη θεολογική μόρφωση των λειτουργών — ζητά θεολογική εκπαίδευση μεταπτυχιακού επιπέδου, γιατί προβλήματα στην εκκλησιαστική ιστορία προήλθαν από ανθρώπους χωρίς βαθιά γνώση του λόγου του Θεού — και σε εργάτες πλήρους απασχόλησης, επειδή ο όγκος του έργου απαιτεί να δίνεται κανείς εξ ολοκλήρου στη διακονία. Η Εκκλησία εκτιμά τους αδελφούς άλλων εκκλησιών που εργάζονται παράλληλα σε επάγγελμα και διακονούν, αλλά αυτό περιορίζει δραστικά τον διαθέσιμο χρόνο. Βιβλική βάση: «ο εργάτης που κοπιάζει είναι άξιος του μισθού του», και οι απόστολοι στηρίζονταν οικονομικά από τις εκκλησίες που διακονούσαν· η αναφορά του Παύλου ότι έκανε το ευαγγέλιο «ἀδάπανον» ήταν εξαίρεση — είχε δικαίωμα να ζητήσει αμοιβή και παραιτήθηκε από αυτό λόγω συγκεκριμένης παρεξήγησης στην εκκλησία εκείνη — και άρα επιβεβαιώνει τον κανόνα.
  11. 61:13 — Η συλλογική αντίληψη περί ηγεσίας: η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία δεν είναι προσωποπαγής — δεν αποφασίζει μόνος του ο ποιμένας, αποφασίζει συλλογικά το πρεσβυτέριο, και στις σοβαρότερες αποφάσεις η γενική συνέλευση των κοινωνών μελών, στα οποία μπορεί να γίνει κανείς με κριτήρια αναγέννησης και σταθερής παρουσίας· όλα τα μέλη, άντρες και γυναίκες, μεγαλύτεροι και νεότεροι, μπορούν να ψηφίζουν. Η συλλογικότητα επεκτείνεται στην τοπική και τη γενική σύνοδο, και όσο σημαντικότερη είναι μία απόφαση, από τόσο μεγαλύτερη δικλίδα ασφαλείας περνά. Αντίστοιχα, η θεσμική αντίληψη περί τάξης: υπάρχει καταστατικό — ο Μιχάλης Καλοποθάκης, πρωτοπόρος της ίδρυσης της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας, ήταν ο πρώτος που έβαλε τον εαυτό του κάτω από καταστατικό και θεσμούς — ώστε ακόμη και η ηγεσία να είναι υπόλογη και να μην μπορεί να αυθαιρετεί· υπάρχει τακτική λογοδοσία με πνευματικούς και οικονομικούς απολογισμούς, εκλογές και θητείες με προκαθορισμένη διάρκεια. Κάθε εκκλησία είναι αυτόνομη — η σύνοδος δεν μπορεί να παρέμβει στα εσωτερικά της — αλλά αυτόνομη μέσα σε συνοδικό πλαίσιο κανόνων, όχι «κράτος εν κράτει». Η σύνοδος έχει σημασία γιατί είναι ο βιβλικός τρόπος έκφρασης της συλλογικότητας (Πράξεις 15: το ζήτημα της περιτομής λύθηκε εν συνόδῳ), γιατί μαζί αποφασίζονται δύσκολα θεολογικά και πρακτικά θέματα, γιατί μαζί γίνονται πράγματα που κανείς μόνος του δεν θα μπορούσε (ένωση ανθρώπινων και οικονομικών πόρων, εμπειρίας, προσευχής), γιατί στηρίζει πνευματικά και οικονομικά τις μικρότερες εκκλησίες — ιδίως όσες δεν μπορούν να καλύψουν εξ ολοκλήρου τον μισθό του ποιμένα τους — και γιατί μεσολαβεί συμφιλιωτικά σε συγκρούσεις, γεγονός που εξηγεί ότι ιστορικά δεν έχουν υπάρξει σχίσματα στη Σύνοδο. Ακόμη, η σύνοδος μεριμνά για ομιλητές και ποιμένες σε εκκλησίες που δεν έχουν, συντονίζει δράσεις (π.χ. στην προσφυγική κρίση στη Βόρεια Ελλάδα), και καλλιεργεί την κοινή προσευχή, τις κοινές λατρείες, τις ανταλλαγές αμβώνων και τις κοινές ιεραποστολικές δράσεις.
  12. 71:36 — Τελευταίο θέμα της τάξης: η εκκλησιαστική πειθαρχία — σε κάποιους ιστορικούς ορισμούς της Εκκλησίας αποτελεί τρίτο χαρακτηριστικό της, δίπλα στη σωστή διδασκαλία του λόγου και τη σωστή τέλεση των τελετών. Σκοποί της: η αποκατάσταση του αδελφού που αμάρτησε και η συμφιλίωση με τον Θεό και τους αδελφούς (Γαλάτες 6:1–2: «διορθώνετε με πραότητα... ἀλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε»), η αποφυγή της επέκτασης της αμαρτίας στο σώμα, και η προστασία της μαρτυρίας της εκκλησίας, ώστε να μη βλασφημείται το όνομα του Χριστού. Η διαδικασία είναι βιβλική και κλιμακωτή (Ματθαίος 18): πρώτα ατομικά, μετά με έναν–δύο άλλους, και τέλος στην εκκλησία — με διακριτικότητα, εχεμύθεια και αγάπη, χωρίς να γίνεται «βούκινο» ο αδελφός, και με σοφία ως προς το αν υπάρχει μετάνοια και ποια είναι η κατάλληλη στιγμή για επιπλήξη ή για ενθάρρυνση. Χρειάζεται βεβαιότητα ότι πρόκειται όντως περί αμαρτίας, και η συλλογικότητα προστατεύει από την ατομική κρίση. Και η ίδια η ηγεσία είναι υπόλογη στην πειθαρχία — μάλιστα υπό αυστηρότερα κριτήρια (Α΄ Τιμόθεον 5:19–20: κατηγορία κατά πρεσβυτέρου μόνο με δύο ή τρεις μάρτυρες, αλλά έλεγχος μπροστά σε όλους αν αμαρτάνει). Το καταστατικό (άρθρο 136) ορίζει ότι η πειθαρχία ασκείται από το πρεσβυτέριο της τοπικής εκκλησίας, με σκοπό να καταδικάζονται παραπτώματα και πλάνες, να διατηρείται η τάξη, η ομαλότητα και η ειρήνη, να διαφυλάσσεται και να προάγεται η ηθική καθαρότητα της εκκλησίας και να δοξάζεται ο Χριστός ως κεφαλή της. Απαιτείται έγγραφη και επώνυμη καταγγελία· το πρεσβυτέριο πρώτα μιλά με τον αδελφό και τον ακούει, και αν δεν δεχθεί την πειθαρχία υπάρχουν μέτρα ανάλογα με τη σοβαρότητα: επιτίμηση, προσωρινός αποκλεισμός από το δείπνο του Κυρίου, ακόμη και αποκοπή από το σώμα των κοινωνών μελών. Υπάρχουν πειθαρχικές επιτροπές σε τοπική και γενική σύνοδο, με δυνατότητα έφεσης σε δεύτερο βαθμό — δόξα τῷ Θεῷ, δεν χρειάστηκε να ενεργοποιηθούν αυτά τα χρόνια, αλλά οι θεσμοί θεσπίζονται σε καιρό γαλήνης για να προστατεύουν όλους. Κλείνοντας, ο ομιλητής καλεί όλο το σώμα να είναι ενεργό: η τάξη της Εκκλησίας δεν περιστρέφεται γύρω από την ηγεσία, όλοι συμμετέχουν ως βασιλείς και ιερείς στο βασιλικό ιεράτευμα, ζώντας την αποστολή τους ως αντανάκλαση του Χριστού, του Μεγάλου Αρχιερέα μας.

Γραφικές αναφορές: Α΄ Πέτρου 2:9 · Α΄ Πέτρου 2:25 · Α΄ Κορινθίους · Εφεσίους · Α΄ Τιμόθεον 3 · Γαλάτες 3:28 · Ρωμαίους 16:7 · Α΄ Κορινθίους 14 · Α΄ Κορινθίους 11 · Α΄ Τιμόθεον 2 · Γένεση 2–3 · Πράξεις 15 · Γαλάτες 6:1–2 · Ματθαίος 18:15–17 · Α΄ Τιμόθεον 5:19–20 · Λουκάς 10:7 / Α΄ Τιμόθεον 5:18 · Α΄ Κορινθίους 9:18

Σημειώσεις:

8. Διαφορές μεταξύ εκκλησιών — 1:33:55

Differences between churches

Δείτε το στο YouTube →

Κύρια σημεία

  1. 00:01 — Το ερώτημα του μαθήματος: γιατί υπάρχουν τόσες πολλές διαφορετικές εκκλησίες και σε τι διαφέρουν — η ευαγγελική από τους ορθοδόξους και τους καθολικούς, αλλά και οι διαμαρτυρόμενες μεταξύ τους. Πόσες εκκλησίες υπάρχουν; Τρεις απαντήσεις: μία (η Εκκλησία του Χριστού είναι μία)· τρεις μεγάλες οικογένειες (Ορθόδοξη, Καθολική, Διαμαρτυρόμενη)· ή χιλιάδες — εκτιμήσεις από 33.000 έως 47.000, ανάλογα με τη μεθοδολογία, αφού κάθε εκτίμηση μετρά διαφορετικά τι είναι «ξεχωριστή εκκλησία». Πολλές από αυτές είναι σχεδόν ταυτόσιμες στα πιστεύω τους και διαφέρουν μόνο, λ.χ., κατά χώρα.
  2. 03:27 — Αντί για τις χιλιάδες, περίπου 20 βασικές οικογένειες εκκλησιών παγκοσμίως — μια σκόπιμα υπεραπλουστευμένη προσέγγιση, κατηγοριοποίηση που βρίσκεται και στην ιστοσελίδα του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησίων και που ο ομιλητής δείχνει σε διαφάνεια (18 κατηγορίες), με αγγλικούς όρους όπου τα ελληνικά συγχέουν: οι Ορθόδοξες — Eastern Orthodox (π.χ. Εκκλησία της Ελλάδος, Οικουμενικό Πατριαρχείο, Ρωσική, Ρουμανική, οι 14 αυτοκέφαλες) και Oriental Orthodox, οι προχαλκηδόνιες (Κόπτες, Αρμενική κ.ά.)· η Καθολική — η Ρωμαιοκαθολική (το 50% όλων των χριστιανών παγκοσμίως) και οι Παλαιοκαθολικές· και οι διαμαρτυρόμενες: Λουθηρανικές, Μεταρρυθμισμένες (σ' αυτές και η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία), Αγγλικανικές, Μεθοδιστικές, Βαπτιστικές, Πεντηκοστιανές, αφρικανογενείς (γύρω στα 110 εκατομμύρια πιστοί), Disciples of Christ, Αγιαστική Κίνηση (Holiness), Μοραβιανές, εκκλησίες της Ειρήνης, Στρατός της Σωτηρίας, Αντβεντιστές της 7ης ημέρας, ενωμένες εκκλησίες (π.χ. United Church of Canada) και ανεξάρτητες / non-denominational.
  3. 10:41 — Πώς προέκυψαν όλες αυτές; Ο μύθος μίας αδιαίρετης εκκλησίας μέχρι το 1054 (στη μεταγραφή «1554» — προφανές λάθος ακρόασης) και ξαφνικού σχίσματος είναι υπεραπλουστευτικός: από την αρχή υπήρχαν διαφορετικές τάσεις — ανατολική (ελληνόφωνη) και δυτική (λατινόφωνη), όχι μόνο ως προς τη γλώσσα αλλά και ως προς τη νοοτροπία — και μικρότερα σχίσματα είχαν προηγηθεί (γι' αυτό το 1054 λέγεται «μεγάλο» σχίσμα). Ήδη από τον 1ο αιώνα υπήρχε διαφωνία για την ημερομηνία του Πάσχα, χωρίς να διασπάται η κοινωνία· η Εκκλησία ποτέ δεν ήταν ομοιογενής — η ενότητα δεν σήμαινε ποτέ ομοιομορφία. Τα πρώτα μεγάλα σχίσματα ήρθαν το 431, μετά την Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο, όταν αποσχίστηκε η Εκκλησία της Ανατολής (νεστοριανισμός — ο Χριστός δύο πρόσωπα), και το 451, μετά τη Χαλκηδόνα, όταν αποσχίστηκαν οι προχαλκηδόνιες εκκλησίες (οι δύο φύσεις του Χριστού). Τον 20ό αιώνα οι Ορθόδοξες (Eastern) και οι προχαλκηδόνιες (Oriental) εκκλησίες, σε θεολογικούς διαλόγους, συνειδητοποίησαν ότι μεγάλο μέρος της διαφοράς οφειλόταν σε διαφορετική κατανόηση των ίδιων θεολογικών όρων σε διαφορετικές γλώσσες — το σχίσμα θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί· στα χαρτιά έχουν συμφωνήσει, χωρίς ακόμη επίσημη επανένωση. Το ίδιο ισχύει και για το φιλιόκβε: η μετάφραση του ίδιου όρου σε άλλη γλώσσα έφερε διαφορετικά σημαινόμενα. Το μάθημα για σήμερα: για να καταλάβω τον άλλον πρέπει να μπω στη γλώσσα του και να μην θεωρώ δεδομένο ότι χρησιμοποιεί τους όρους όπως εγώ.
  4. 18:47 — Η Μεταρρύθμιση (1517) ξεκίνησε ως αναμόρφωση μέσα στην Καθολική Εκκλησία· μετά τον αφορισμό του Λουθήρου έγινε ξεχωριστό ρεύμα — και ποτέ δεν ήταν ένα ρεύμα: από την αρχή υπήρχαν η Λουθηρανική παράδοση (Λούθηρος, Μελάγχθων), η Μεταρρυθμισμένη (Καλβίνος, Ζβίγγλιος) και η Αναβαπτιστική. Οι προσπάθειες ένωσης Λουθηρανών και Μεταρρυθμισμένων απέτυχαν κυρίως στο Δείπνο του Κυρίου (πώς είναι παρών ο Χριστός στον άρτο και τον οίνο). Οι δύο πρώτες αποτελούν την «παραδοσιακή» Μεταρρύθμιση (Magisterial Reformation), οι Αναβαπτιστές τη «ριζοσπαστική» (Radical Reformation): η ριζοσπαστική απέρριπτε κάθε σύνδεση με την παράδοση («μόνο η Γραφή και τίποτα άλλο»), ενώ η παραδοσιακή διάλεξε την κριτική πρόσληψη της παράδοσης — μέση οδό ανάμεσα στην Καθολική Εκκλησία (όλα στο όνομα της παράδοσης) και την απόρριψή της.
  5. 23:25 — Το 1534 η Εκκλησία της Αγγλίας αποσπάται από τη Ρώμη και ακολουθεί δική της εκδοχή της Μεταρρύθμισης· στους αιώνες ακολουθούν αποσχίσεις, συνενώσεις και διαφοροποιήσεις. Προσοχή στα διαγράμματα του διαδικτύου: ο ομιλητής δείχνει διαφάνεια από τη Wikipedia με λάθη — ο Ευαγγελικαλισμός παρουσιάζεται ως παρακλάδι του Αγγλικανισμού, ενώ είναι κίνημα που διατρέχει ομολογίες· οι «Eastern Catholic Churches» φαίνονται σαν ένωση Ορθοδόξων και Καθολικών, ενώ πρόκειται για τις Ουνιτικές εκκλησίες (εξωτερικά ορθόδοξες, με κεφαλή τον Πάπα). Στο διάγραμμα που δείχνει ο ομιλητής, η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία είναι πρεσβυτερική με στοιχεία congregational διοίκησης· οι Ελεύθερες Ευαγγελικές Εκκλησίες έχουν επιρροές από τους Βαπτιστές, τους Πλυμούθ Βρέδρεν και τον Αρμίνιο· οι Πεντηκοστιανές εκκλησίες χωρίζονται σε εκατοντάδες ρεύματα. Η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία είχε τον 19ο αιώνα στενή συνεργασία με την Πρεσβυτερική Εκκλησία των ΗΠΑ (σήμερα PCUSA και PCA) — ποτέ όμως δεν υπήρξε θυγατρική της.
  6. 31:09 — Η απάντηση του ενός λεπτού στις διαφορές Ευαγγελικών–Ορθοδόξων–Καθολικών: η σχέση Γραφής και Παράδοσης. Για τους Ευαγγελικούς η Αγία Γραφή είναι πάνω από την Παράδοση· για Ορθοδόξους και Καθολικούς η Γραφή είναι μέσα στην Παράδοση. Και οι δύο πλευρές πιστεύουν στη Γραφή και έχουν παράδοση (και οι Ευαγγελικοί έχουν τη δική τους — «δοκιμάστε να αλλάξετε το πρόγραμμα της λατρείας»)· το ερώτημα είναι η τελική εξουσία: για τους Ευαγγελικούς μόνο η Γραφή είναι θεόπνευστη και τελική εξουσία, ο μόνος κανόνας πίστεως και έργων — η Παράδοση προσλαμβάνεται κριτικά, δεν απορρίπτεται. Η απάντηση των πέντε λεπτών: τα πέντε «μόνο» της Μεταρρύθμισης — μόνο η Γραφή, μόνο ο Χριστός (μόνος μεσίτης, όχι μέσω Αγίων ή της Παρθένου), μόνο η χάρη, μόνο η πίστη, μόνο στον Θεό η δόξα. Σημαντικό και τι δεν σημαίνουν: το «μόνο η Γραφή» δεν είναι «μόνος μου εγώ και η Γραφή» (solo scriptura — από τις χειρότερες παρερμηνίες· ο πιστός ερμηνεύει ως μέλος του σώματος της Εκκλησίας όλων των εποχών)· το «μόνο ο Χριστός» δεν αρνείται την Αγία Τριάδα· η χάρη δεν σημαίνει αδράνεια· η πίστη χωρίς έργα είναι νεκρή (τα έργα είναι αποτέλεσμα, όχι αιτία, της σωτηρίας)· η δόξα στον Θεό δίνεται με όλη τη ζωή — τη δουλειά, τον γάμο, τον τρόπο ζωής.
  7. 38:47 — Οι διαφορές Ορθοδόξων–Καθολικών: το φιλιόκβε — η μονομερής προσθήκη «και εκ του Υιού» στο Σύμβολο της Πίστεως, αφορμή του μεγάλου σχίσματος· οι απόψεις διίστανται για το βάρος του, και το σχίσμα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό και στην αδιαλλαξία προσώπων — υπενθύμιση ότι οι διαφορές δεν ξεκινούν μόνο θεολογικά. Και οι δύο πλευρές έχουν εδάφια με το μέρος τους (το Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα· «εγώ θα σας στείλω το Άγιο Πνεύμα»). Το βαθύτερο ζήτημα είναι ο ρόλος του Πάπα: πρωτείο εξουσίας ή πρωτείο τιμής — πρώτος μεταξύ ίσων ή με ξεχωριστό στάτους; Η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία δεν έχει το φιλιόκβε στην ομολογία της: ένα οικουμενικό σύμβολο μπορεί να αλλάξει μόνο από άλλη οικουμενική σύνοδο, όχι μονομερώς — και σ' αυτό, όπως και στο θέμα του Πάπα, η ευαγγελική θεολογία είναι πιο κοντά στην Ορθόδοξη παρά στην Καθολική.
  8. 43:57 — Σε δύο σημεία η ευαγγελική θεολογία είναι πιο κοντά στην Καθολική: πρώτον, ο τρόπος του θεολογείν — η Ανατολή αποφατική και μυστικιστική (ο Θεός άληπτος ως προς την ουσία, γνωστός μέσα από τις ενέργειές του), η Δύση συστηματική, με την επίδραση του σχολαστικισμού· η Μεταρρύθμιση κράτησε τον συστηματικό τρόπο. Δεύτερον, η εξέλιξη της Καθολικής Εκκλησίας μετά τη Β΄ Βατικανή Σύνοδο (1962–1965): ο Ιωάννης ΚΓ΄, εκλεγμένος το 1958 ως ηλικιωμένος «μεταβατικός» Πάπας, συγκάλεσε σύνοδο για «aggiornamento» — να μπει φρέσκος αέρας· η Σύνοδος δήλωσε ότι η Μία Αγία Καθολική και Αποστολική Εκκλησία «subsistit in» (συνίσταται εν) την Καθολική Εκκλησία — όχι απλώς «είναι» αυτή —, αποκάλεσε τις άλλες εκκλησίες «εκκλησιαστικές κοινότητες» και κατόπιν αδελφούς εν Χριστώ, ίδρυσε το Ποντιφικό Συμβούλιο για την Προώθηση της Χριστιανικής Ενότητας, έφερε τη λειτουργία στην καθομιλουμένη, ενθάρρυνε τη βιβλική μελέτη. Η Ορθόδοξη Εκκλησία προσπάθησε κάτι αντίστοιχο με τη Σύνοδο της Κρήτης (2016), με μικρότερα βήματα — πάντως για πρώτη φορά αναγνώρισε επίσημα την ύπαρξη άλλων χριστιανικών κοινοτήτων και την ανάγκη διαλόγου μαζί τους. ⚠️ Σημείωση: στη μεταγραφή ο ομιλητής λέει «καρδινάλιος του Μιλάνου»· ο Ιωάννης ΚΓ΄ ήταν πατριάρχης Βενετίας, γι' αυτό η έδρα παραλείπεται εδώ.
  9. 56:17 — Οι διαφορές των διαμαρτυρομένων μεταξύ τους: η σωτηρία (μόνο κατά χάρη; χάνεται;), ο προορισμός (κυριαρχία του Θεού και ελεύθερη βούληση), το βάπτισμα (νηπιοβάπτισμα, μεγαλοβάπτισμα ή και τα δύο), η ευχαριστία (πραγματική, πνευματική ή συμβολική παρουσία), το σύστημα διοίκησης (επισκοπικό, πρεσβυτερικό, κοινοτικό) — συν ιστορικοί, πολιτικοί και προσωπικοί λόγοι. Στον συγκριτικό πίνακα έξι παραδόσεων (Λουθηρανική, Μεταρρυθμισμένη, Αγγλικανική, Μεθοδιστική, Βαπτιστική, Πεντηκοστιανή — ο πίνακας φαίνεται στη διαφάνεια): όλες μιλούν για σωτηρία κατά χάρη, με τους Βαπτιστές να τονίζουν τη σωτηριακή σημασία του βαπτίσματος· νηπιοβάπτισμα κατά κανόνα σε Λουθηρανούς, Μεταρρυθμισμένους, Αγγλικανούς, Μεθοδιστές, μεγαλοβάπτισμα σε Βαπτιστές και συνήθως Πεντηκοστιανούς· πραγματική παρουσία (με διαφορετικές ερμηνείες) σε Λουθηρανούς, Αγγλικανούς, Μεθοδιστές, πνευματική στους Μεταρρυθμισμένους (Καλβίνος), συμβολική στους Βαπτιστές· επισκοπική διοίκηση σε Λουθηρανούς, Αγγλικανούς, Μεθοδιστές, πρεσβυτερική στους Μεταρρυθμισμένους, κοινοτική στους Βαπτιστές, όλο το φάσμα στους Πεντηκοστιανούς. Υπάρχουν και διαφορές εντός κάθε παράδοσης: Ευαγγελικός (Evangelical) έναντι Mainline Προτεσταντισμός, high church έναντι low church, μυστήρια έναντι τελετών, τρόποι λατρείας, θέσεις για τα πέντε σημεία του Καλβινισμού, κοινωνικά ζητήματα (π.χ. το σχίσμα Βόρειων–Νότιων Βαπτιστών για τη δουλεία), η χειροτονία γυναικών, η ομοφυλοφιλία. Η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία στέκεται «με το ένα πόδι Ευαγγελική, με το άλλο Mainline». ⚠️ ΑΒΕΒΑΙΟ: το τμήμα ~59:11–59:20 της μεταγραφής (η θέση των Πεντηκοστιανών για τη σωτηρία) είναι δυσανάγνωστο — ξενόγλωσσοι χαρακτήρες — και παραλείπεται· βέβαιο είναι μόνο ότι και εκεί η σωτηρία είναι κατά χάρη.
  10. 67:26 — Τι σημαίνει «Ευαγγελική»: ο Ντέιβιντ Μπέμπινγκτον ορίζει τον ευαγγελικαλισμό ως παγκόσμιο διαδογματικό κίνημα με τέσσερα χαρακτηριστικά (τετράπτυχο): conversionism (μεταστροφή/αναγέννηση), activism (διάδοση του Ευαγγελίου με ιεραποστολική και κοινωνική δράση), biblicism (η Βίβλος ως τελική αυθεντία), crucicentrism (έμφαση στη σταυρική θυσία). Το πεντηκοστιανό κίνημα χωρίζεται σε τρεις κατηγορίες: τις κλασικές πεντηκοστιανές εκκλησίες (γλωσσολαλιά ως εξωτερική ένδειξη του βαπτίσματος εν Αγίω Πνεύματι, π.χ. Assemblies of God, Αποστολική Εκκλησία του Χριστού), το χαρισματικό κίνημα μέσα σε mainline εκκλησίες (περίπου το ένα τέταρτο των καθολικών παγκοσμίως είναι χαρισματικοί) και το «τρίτο κύμα» (Third Wave, π.χ. Vineyard — συνέχεια των χαρισμάτων χωρίς υποχρεωτική γλωσσολαλιά)· υπάρχουν και άλλες διακρίσεις, π.χ. οι «Jesus Only» εκκλησίες που πιστεύουν μόνο στον Χριστό και όχι στην Τριάδα. Σε αριθμούς, όπως φαίνεται στο διάγραμμα που δείχνει ο ομιλητής: οι Καθολικοί είναι ~50% των χριστιανών, οι Πεντηκοστιανοί και χαρισματικοί μαζί ~το 1/4, και οι χριστιανοί ~το 1/3 του πληθυσμού της γης. Το κέντρο βάρους του παγκόσμιου Χριστιανισμού μετατοπίζεται στον Παγκόσμιο Νότο: οι χριστιανοί στην Ασία, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική είναι πλέον περισσότεροι από όσους στη Δύση, και η τάση εντείνεται προς το 2050 — ο μέσος χριστιανός σήμερα δεν είναι Βορειοευρωπαίος ή Αμερικανός, αλλά άντρας ή γυναίκα στην Αφρική, την Ασία ή τη Λατινική Αμερική.
  11. 77:43 — Στην Ελλάδα, παραδοσιακά διακρίνονται τέσσερις οικογένειες (διάκριση του Πανελληνίου Ευαγγελικού Συνδέσμου): η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία (μία σύνοδος, 37 τοπικές εκκλησίες, πρεσβυτερικό σύστημα με κοινοτικά στοιχεία), οι Ελεύθερες Ευαγγελικές Εκκλησίες, οι Εκκλησίες Πεντηκοστής (πολλές σύνοδοι, μεγαλύτερη η Ελεύθερη Αποστολική Εκκλησία Πεντηκοστής) και οι Ανεξάρτητες Εκκλησίες — συν τις ξενόγλωσσες εκκλησίες μεταναστών (ιρανικές, βραζιλιάνικες, αραβόφωνες, ρωσόφωνες κ.ά.) και, ως ξεχωριστή κατηγορία, περιθωριακές εκκλησίες με προβληματικές διδασκαλίες. Οι βασικές διαφορές με τις Ελεύθερες Εκκλησίες: μόνο μεγαλοβάπτισμα, χαλαρότερη κοινωνία αντί συνόδου, διαφωνία για το καταστατικό, ισόβιοι πρεσβύτεροι, ποιμένες «bivocational» (με παράλληλο επάγγελμα), αρμινιανή έμφαση στην ελεύθερη βούληση — και, σοβαρότερη απ' όλες, η κένωση: η αντίληψη ότι ο Χριστός κένωσε τον εαυτό του και από τις θείες ιδιότητές του (Φιλιππησίους 2:7), την οποία η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία απορρίπτει — η κένωση είναι η λήψη μορφής δούλου, χωρίς να πάψει ποτέ να είναι τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος. Η κένωση ήταν βασικός λόγος που η πανευαγγελική συνέλευση του 1949 («ενότητα, όχι ομοιομορφία») δεν κατέληξε σε ένωση· οι σχέσεις ωστόσο παραμένουν θερμές. Με τις Εκκλησίες Πεντηκοστής οι διαφορές αφορούν το βάπτισμα εν Αγίω Πνεύματι (η γλωσσολαλιά ως απαραίτητη ένδειξη αναγέννησης, έναντι της θέσης ότι βάπτισμα Πνεύματος και αναγέννηση είναι το ίδιο), τα θαυματουργικά χαρίσματα (προφητεία, γλωσσολαλιά, θεραπεία), τον ρόλο του καταστατικού έναντι του Πνεύματος, τη θεραπεία («αν έχεις πίστη θα θεραπευτείς») και, βαθύτερα, το πώς δίνει ο Θεός αποκάλυψη — αν υπάρχουν πηγές εκτός της Γραφής, τι ισχύει για το sola scriptura· ο ομιλητής θεωρεί τις πεντηκοστιανές εκκλησίες μέσα στο διαμαρτυρόμενο κίνημα.
  12. 93:23 — Κλείνοντας: τόσες διαφορές — υπάρχει ελπίδα να συμφωνήσουμε ποτέ; Το τελευταίο μέρος της σειράς στρέφεται στον δρόμο προς την ενότητα.

Γραφικές αναφορές: Ιωάννης 15:26· 16:7 · Φιλιππησίους 2:7 · Ιακώβου 2:26 · Α΄ Κορινθίους 14:33

9. Ο δρόμος προς την εκκλησιαστική ενότητα — 34:26

The road to church unity

Δείτε το στο YouTube →

Κύρια σημεία

  1. 00:00 — Η συζήτηση για την ενότητα είναι δύσβατη αλλά σημαντική: ο Χριστός προσευχήθηκε οι μαθητές του να είναι όλοι ένα, όπως ο Πατέρας με τον Υιό είναι ένα (Ιωάννης 17:21). Οι διαφορές που είδαμε είναι μόνο μια μικρή γεύση — όσο σκάβει κανείς, τόσες περισσότερες βρίσκει. Όμως η σειρά δεν κλείνει με απελπισία: η ενότητα δεν είναι κάτι που πετυχαίνουμε μόνοι μας ανθρωπίνως — είναι κάτι που θέλει και δίνει ο Θεός, με απτά δείγματα προόδου τα τελευταία χρόνια και πρόκληση για εμάς να κάνουμε τα επόμενα βήματα.
  2. 01:04 — Η διάκριση του Καλβίνου: τρεις κατηγορίες διαφορών. Τα αναγκαία (κόκκινα) — όσα έχουν να κάνουν με τη λατρεία (ποιον Θεό λατρεύουμε — την ίδια την ταυτότητα του Θεού) και τη σωτηρία. Τα σημαντικά (κίτρινα/πορτοκαλί) — σημαντικά αλλά όχι αναγκαία, π.χ. τα μυστήρια, η εκκλησιαστική τάξη. Και τα αδιάφορα (πράσινα) — όλα τα υπόλοιπα. Δεν είναι όλες οι θεολογικές διαφορές εξίσου σημαντικές.
  3. 02:24 — Παραδείγματα: αναγκαία — ο Τριαδικός Θεός, η Χριστολογία (ο Χριστός τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος — αν διαφωνούμε εδώ, δεν μιλούμε για τον ίδιο Χριστό), η δικαίωση δια πίστεως και όχι εξ έργων. Σημαντικά — νηπιοβάπτισμα ή μεγαλοβάπτισμα, η παρουσία του Χριστού στο δείπνο, πρεσβύτεροι ή επίσκοποι. Αδιάφορα — εμβάπτιση ή ραντισμός, ένζυμος ή άζυμος άρτος, σύγχρονη ή παραδοσιακή υμνωδία. Συνοπτικά: τα κόκκινα είναι αυτά που σε κάνουν χριστιανό· τα κίτρινα αυτά που σε κάνουν πρεσβυτερικό αντί λουθηρανό· τα πράσινα τοπικές επιλογές, όπου μπορεί να υπάρχουν διαφορές ακόμη και μέσα στην ίδια σύνοδο.
  4. 05:21 — Μεγάλο μέρος των διαιρέσεων προέρχεται από το ότι η ίδια διαφορά τοποθετείται από άλλους σε άλλη κατηγορία — λ.χ. αν το νηπιοβάπτισμα ή ακόμη και η εμβάπτιση «ανέβει» στα αναγκαία. Γι' αυτό ο διάλογος προϋποθέτει να καταλάβουμε πόσο κεντρική είναι μια διαφορά για τον συνομιλητή μας — κόκκινη, κίτρινη ή πράσινη. Και η Γραφή πού εντάσσεται; Κατά τον Καλβίνο, η αυθεντία της Βίβλου είναι στα κόκκινα (η Αγία Γραφή είναι η τελική αυθεντία — αδιαπραγμάτευτο), οι εντολές της στα σημαντικά, οι σιωπές της στα αδιάφορα. Κάθε θέμα έχει υποθέματα διαφορετικού βάρους — στο βάπτισμα, το «στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος» είναι κόκκινο, το νηπιο- ή μεγαλοβάπτισμα σημαντικό, ο τρόπος αδιάφορο. Η εικόνα περιπλέκεται επειδή τα θέματα αλληλοσυνδέονται (π.χ. η Χριστολογία επηρεάζει την κατανόηση της παρουσίας στο δείπνο) — αλλά μόνο αναγνωρίζοντας την πολυπλοκότητα μπορούμε να διαλεχθούμε πραγματικά και να βρούμε όχι μόνο πού διαφωνούμε αλλά και σημεία σύγκλησης.
  5. 07:57 — Τα τελευταία 100 χρόνια είναι περίοδος τεράστιας οικουμενικής προόδου: Ορθόδοξοι και Καθολικοί δεν είχαν μιλήσει για 900 χρόνια από το σχίσμα, οι εκκλησίες της Μεταρρύθμισης με την Καθολική για 400 χρόνια. Ο δρόμος για την ενότητα είναι μαραθώνιος, όχι κατοστάρι. Ορόσημα: ήδη από τον 19ο αιώνα σύνδεσμοι ομολογιών (οι Πρεσβυτερικές Εκκλησίες είχαν παγκόσμιο σύνδεσμο, μέλος του οποίου ήταν η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία από την αρχή της)· το 1910 το Παγκόσμιο Ιεραποστολικό Συνέδριο στο Εδιμβούργο, όπου οι ιεραπόστολοι συνειδητοποίησαν το σκάνδαλο των διαιρέσεων στα ιεραποστολικά πεδία· το 1920 η εγκύκλιος του Οικουμενικού Πατριαρχείου προς όλες τις εκκλησίες· το 1925 το κίνημα «Ζωή και Εργασία» (Στοκχόλμη)· το 1927 η «Πίστη και Τάξη» (Λωζάνη) — για πρώτη φορά Ορθόδοξοι, Λουθηρανοί, Βαπτιστές, Πρεσβυτερικοί συζητούν θεολογικές διαφορές· το 1948 η ίδρυση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησίων· η περίοδος 1948–1965 ως «οικουμενική άνοιξη», με τη Β΄ Βατικανή Σύνοδο να φέρνει και την Καθολική Εκκλησία στον διάλογο. ⚠️ Σημείωση: στη μεταγραφή ο αιώνας αποδίδεται ως «11ος» — προφανές λάθος ακρόασης· η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία ιδρύθηκε τον 19ο αιώνα.
  6. 16:04 — Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησίων δεν είναι «παν-αίρεση» ούτε υπερεκκλησία που θα ενώσει όλες τις εκκλησίες σε μία — οι θεωρίες συνωμοσίας γι' αυτό δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα. Είναι ο μεγαλύτερος θεσμικά δομημένος οικουμενικός οργανισμός: 350 εκκλησίες-μέλη από πάνω από 110 χώρες, που αντιπροσωπεύουν 550 εκατομμύρια χριστιανούς — σχεδόν όλες οι Ορθόδοξες εκκλησίες και μεγάλο μέρος των Mainline διαμαρτυρομένων· η Καθολική Εκκλησία δεν είναι μέλος, αλλά είναι πλήρες μέλος της επιτροπής «Πίστη και Τάξη», όπου γίνεται ο θεολογικός διάλογος στο ανώτατο επίπεδο. Η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία υπήρξε ιδρυτικό μέλος — μαζί με την Εκκλησία της Ελλάδος είναι οι δύο εκκλησίες της Ελλάδας στο Συμβούλιο. Άλλοι δίαυλοι: οι Christian World Communions (π.χ. Παγκόσμιο Μεθοδιστικό Συμβούλιο, Παγκόσμια Βαπτιστική Συμμαχία, Παγκόσμια Κοινωνία Μεταρρυθμισμένων Εκκλησίων, Λουθηρανική Παγκόσμια Ομοσπονδία), οι διμερείς και πολυμερείς διάλογοι, τα ηπειρωτικά και εθνικά συμβούλια (η Ελλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες του δυτικού κόσμου χωρίς εθνικό οικουμενικό συμβούλιο) και φόρα όπως το Global Christian Forum, όπου συμμετέχουν εκκλησίες που δεν θέλουν επίσημη ιδιότητα μέλους.
  7. 23:57 — Ενότητα δεν σημαίνει ένωση ούτε ομοιομορφία — σημαίνει αμοιβαίο σεβασμό, βήματα προς το να έρθουμε πιο κοντά, και συχνά, συζητώντας με τον άλλον, καταλαβαίνουμε καλύτερα και την πίστη μας. Κείμενα-ορόσημα: το 1982 «Βάπτισμα, Ευχαριστία και Διακονία» (BEM) της επιτροπής «Πίστη και Τάξη»· από το 1984 οι τέσσερις τόμοι «Growth in Agreement» με τα κείμενα όλων των επίσημων διμερών διαλόγων· η Κοινή Διακήρυξη για το Δόγμα της Δικαίωσης (1999) Καθολικών–Λουθηρανών, που αργότερα συνυπέγραψαν οι Μεθοδιστές και πολύ πρόσφατα οι Μεταρρυθμισμένοι — αδιανόητο 500 χρόνια πριν· και «Η Εκκλησία: Προς ένα Κοινό Όραμα» της «Πίστης και Τάξης», για τη φύση και την αποστολή της Εκκλησίας.
  8. 27:51 — Στα καθ' ημάς: ο Πανελλήνιος Ευαγγελικός Σύνδεσμος ιδρύθηκε το 1977, με εκκλησίες από τα τέσσερα φάσματα (Ελληνική Ευαγγελική, Ελεύθερες, Πεντηκοστής, Ανεξάρτητες), για να προάγει την ενότητα και τον διάλογο — με κοινές λατρείες και δράσεις, κοινή εκπροσώπηση, και πρόσφατα το κέντρο προσφύγων στη Θεσσαλονίκη που τρέχουν μαζί όλες οι ευαγγελικές εκκλησίες. Πριν 2–3 χρόνια αναθεώρησε το καταστατικό του: μέλη πλέον μόνο εκκλησίες, σύνοδοι, οργανώσεις και ιεραποστολές — όχι μεμονωμένα πρόσωπα με δικαίωμα ψήφου. Η Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία συμμετέχει στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησίων, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εκκλησίων, στην Παγκόσμια Κοινωνία Μεταρρυθμισμένων Εκκλησίων, στην Κοινωνία Διαμαρτυρομένων Εκκλησιών της Ευρώπης, στην Ευρωδιακονία και στον ΠΕΣ — από καταβολής της αφοσιωμένη στο έργο της ενότητας. Κλείνοντας τη σειρά: ο δρόμος είναι μακρύς, και η ευχή είναι κάθε γενιά να παραδίδει στην επόμενη μια ενότητα περισσότερο χτισμένη — η πρόκληση για τον καθένα μας, ως άτομα και ως εκκλησίες, είναι να εργαστούμε για την ενότητα της Εκκλησίας του Χριστού στη γενιά μας.

Γραφικές αναφορές: Ιωάννης 17:20–21 · Ματθαίος 28:19

Η σειρά στο YouTube

Ολόκληρη η λίστα αναπαραγωγής: Εκκλησιολογία (9 ομιλίες) →

e-ekklisia — ο επίσημος διαδικτυακός τόπος κηρυγμάτων της Ευαγγελικής Εκκλησίας της Ελλάδος →

Σχετικά με αυτή τη σελίδα: οι εννέα ομιλίες δημοσιεύονται στο κανάλι e-ekklisia στο YouTube, τον επίσημο διαδικτυακό τόπο κηρυγμάτων της Ευαγγελικής Εκκλησίας της Ελλάδος, στη λίστα αναπαραγωγής «Εκκλησιολογία», παραγωγή της Επιτροπής Κατάρτισης της Εκκλησίας. Τα κύρια σημεία συνοψίζουν τις ομιλίες από μεταγραφές· οι σύντομες παραθέσεις ακολουθούν τα λόγια του ομιλητή. Όπου η μεταγραφή δεν ήταν ευδιάκριτη, το σημείο σημειώνεται.